Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Vajinit, oldukça geniş bir tanım olup mikrobiyal, alerjik, hormonal dengesizliklere bağlı ve yabancı cisim kaynaklı olmak üzere farklı gruplara ayrılabilir. Bu durum kaşıntı, yanma, rahatsızlık hissi ve anormal akıntı gibi semptomlara yol açar. Yaygın vajinit türleri arasında bakteriyel vajinozis, mantar enfeksiyonları ve trikomoniyaz yer alır; her biri farklı etiyolojilere ve tedavi yöntemlerine sahiptir.
Vajinitler genellikle birbirleriyle eş zamanlı veya ardışık olarak ortaya çıkarak mikst vajinit tablosuna neden olabilir. Bu nedenle etkili bir yönetim ve tedavi için altta yatan nedenin doğru bir şekilde belirlenmesi büyük önem taşır. Vajinitin yaygınlığı ve kadın sağlığı üzerindeki etkisi göz önünde bulundurulduğunda, doğru tanı ve tedavi, hastaların genel sağlığını ve yaşam kalitesini korumada kritik bir rol oynar.
Bu yazıda daha çok enfeksiyon kaynaklı vajinitler ele alınmıştır.
ANATOMİ
Kadın dış genital organları genel olarak vulva adıyla anılır ve vajinitin değerlendirilmesinde önemli bir yer tutar. En üstte pubik kemik üzerinde yer alan mons pubis bulunur, burası yağ dokusundan zengin olup pubik kıllarla kaplıdır. Mons pubisin devamında dışarıdan en belirgin yapı olan labium majus yani büyük dudaklar yer alır. Bunlar yağ dokusu içerir ve vulvayı dış ortamdan korur. Büyük dudakların iç kısmında ise daha ince, kılsız ve mukozal yapıya sahip labium minus yani küçük dudaklar bulunur. Küçük dudakların ön kısmında birleşerek klitorisi çevrelerler. Klitoris yoğun sinir uçları içeren erektil bir yapıdır.
[Image of female external genital anatomy]
Küçük dudaklar arasında vestibulum adı verilen bölge yer alır. Vestibulum içinde üretra dış açıklığı, vajina girişi ve Bartholin bezlerinin açıklıkları bulunur. Bartholin bezleri özellikle vajinal girişin alt yan kısımlarında (saat 5 ve 7 hizasında) yer alır ve enfeksiyon veya apse gelişimi açısından klinik olarak önemlidir. Ayrıca bu bölgede Skene bezlerinin açıklıkları da vardır. Vajina girişinde himen adı verilen mukozal halka bulunur ve anatomik olarak çeşitli varyasyonlar gösterebilir. Vulvanın alt kısmında vajina girişi ile anüs arasında kalan alan perine olarak adlandırılır.
Acil serviste vajinit şüphesiyle başvuran hastalarda dış genital organların ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir. Özellikle büyük ve küçük dudaklarda, vestibulümde ve vajina girişinde kızarıklık, ödem, akıntı ve irritasyon bulguları araştırılır. Bartholin bezi kisti veya apsesi gibi patolojiler vajinit ile karışabilir ve ayırıcı tanıda dikkate alınmalıdır.
ETİYOLOJİ
Vajinal Epitel ve Normal Vajinal Flora
Vajinal epitel, hormona duyarlı, nonkeratinize, çok katlı yassı epitel yapısına sahiptir. Üreme çağındaki kadınların normal vajinal florası, aerobik, fakültatif anaerobik ve zorunlu anaerobik birçok bakteri türünü içerir. Vajinada normalde 50’den fazla bakteri türü bulunur ve çoğu kadında Lactobacillus türleri baskın durumdadır. Anaerob bakteriler, aerob bakterilere oranla 10:1 üstünlük gösterir. Bu bakteriler, konak ile simbiyotik bir ilişki içindedir ve vajinal mikroçevreye bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.
Normal Vajinal Flora
- Gram-pozitif aeroblar: Lactobacillus, Difteroidler, Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Grup B Streptokoklar, Enterococcus faecalis.
- Gram-negatif aeroblar: Escherichia coli, Klebsiella türleri, Proteus türleri, Enterobacter türleri, Acinetobacter türleri, Pseudomonas türleri.
- Gram-negatif anaeroblar: Prevotella türleri, Bacteroides türleri, Fusobacterium türleri.
- Anaerob gram-pozitif koklar: Peptostreptococcus türleri, Clostridium türleri.
Vajinal Flora ve pH Dengesi
Vajinal floradaki bakteri bileşimi, vajinanın pH seviyesini belirler. Prepubertal kız çocukları ve postmenopozal kadınlarda östrojen eksikliği nedeniyle glikojen üretimi azalır, dolayısıyla laktik asit üreten Lactobacillus türleri de azalır. Bu durum, vajinal bakteriyel çeşitliliğin artmasına ve pH’ın 6 ila 7.5 arasında değişmesine neden olur.
Östrojenin varlığı, vajinal mukozadan glikojen üretimini artırır. Glikojen, vajinal ekosistemde bulunan birçok mikroorganizma için önemli bir besin kaynağıdır. Lactobacillus, glikojeni laktik aside metabolize ederek vajinanın pH seviyesini 3.8 – 4.2 arasında tutar. Bu asidik ortam, enfeksiyona yol açabilecek mikroorganizmaların aşırı çoğalmasını baskılar.
Vajinal Ekolojiyi Değiştiren Faktörler
- Hormonal değişiklikler: Menopoz, hamilelik ve emzirme.
- Adet dönemi: Bazı bakteri türleri için besin kaynağı oluşturabilir.
- Antibiyotik kullanımı: Geniş spektrumlu antibiyotikler florayı bozarak Candida türlerinin aşırı çoğalmasına neden olabilir.
- Vajinal duş ve korunmasız cinsel ilişki: Vajinal pH’ı yükseltebilir.
EPİDEMİYOLOJİ
Vajinit, dünya genelinde oldukça yaygın görülen bir durumdur. Bakteriyel vajinozis, vakaların %40-50’sinden sorumlu olan en yaygın neden olup, onu mantar (Candida) enfeksiyonları takip eder. Candida enfeksiyonları, kadınların yaklaşık %20-25’ini yaşamları boyunca en az bir kez etkiler. Trikomoniyazis, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olup, ABD’de yılda yaklaşık 8 milyon kadını etkiler.
PATOFİZYOLOJİ
Vajinadaki mikroorganizma dengesi, özellikle üreme sağlığı açısından, vücudun sağlıklı bir ortamını korumada kritik bir rol oynar. Vajinal mikrobiyotada “normal” kabul edilen durum ile denge bozulduğunda ortaya çıkan disbiyoz arasında ayrım önemlidir. Hamilelik, adet döngüsü, cinsel davranış, yaş ve kullanılan doğum kontrol yöntemleri gibi çeşitli faktörler, vajinal mikrobiyota dengesini etkileyen dinamik unsurlar arasında yer alır.
Genellikle, birçok kadının vajinal florası ağırlıklı olarak Laktobacillus türleri tarafından domine edilir. Bu faydalı bakteriler, potansiyel patojenlere karşı koruyucu etki gösterir. Vajinit, genellikle enfeksiyonlar, hormonal değişiklikler veya tahriş edici maddeler nedeniyle bu dengenin bozulması sonucu oluşan iltihabi süreçtir.
KLİNİK
Vajinit tanısında altta yatan nedeni belirlemeye ve uygun tedaviye yönlendirmek için ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene büyük önem taşır.
Normal Vajinal Akıntı
Normal vajinal akıntı genellikle şeffaf ila beyaz renkte olup, kıvamı sulu ile hafif koyu ve mukus benzeri arasında değişebilir. Hafif bir koku olabilir ancak kaşıntı, yanma veya tahrişe neden olmamalıdır.
1. Bakteriyel Vajinozis (BV)
Üreme çağındaki kadınlarda en yaygın vajinit nedeni bakteriyel vajinozdur. Laktobasillus florasının azalması ve anaerob bakterilerin baskın hale gelmesiyle gelişir. Bakteriyel vajinozis bir inflamatuar durum değildir, bu nedenle fizik muayenede eritem ve fissür genellikle görülmez.
- Kötü kokulu (balık kokusuna benzer) vajinal akıntı
- Vajina çevresinde tahriş ve rahatsızlık hissi
2. Vajinal Kandidiyazis (Mantar Enfeksiyonu)
Kandida vajiniti, kandida mantarlarının aşırı çoğalması sonucu gelişir. Kadınların %75’i yaşamları boyunca en az bir kez kandida enfeksiyonu geçirir.
- Kaşıntı ve Tahriş: Yoğun kaşıntı ve yanma.
- Anormal Akıntı: Beyaz, yoğun, “peynir kesiği” gibi akıntı.
- Vulvar Eritem ve Ödem: Kızarıklık ve şişlik.
3. Trikomoniyazis
Trichomonas vaginalis adlı parazit tarafından oluşturulan en yaygın viral olmayan cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur.
- Vajinal akıntı: Sarı-yeşil, bol, kötü kokulu ve köpüklü.
- Servikal peteşiler: “Çilek serviks” görünümü.
4. Deskuamatif İnflamatuar Vajinit (DIV)
Nadir, kronik inflamatuar bir durumdur. Enfeksiyöz değildir.
5. Atrofik Vajinit (Menopozal Vajinit)
Menopoz sonrası dönemde östrojen eksikliğine bağlı olarak vajinal mukozanın incelmesi ve kurumasıdır.
TANI
Vajinal semptomların olası nedenlerini belirlemek için klinikte uygulanabilecek tanısal prosedürler arasında pH testi, potasyum hidroksit (KOH) whiff testi ve mikroskobik inceleme yer alır.
AYIRICI TANI
Vajinit semptomlarıyla başvuran bir hastayı değerlendirirken geniş bir ayırıcı tanı yelpazesi göz önünde bulundurulmalıdır.
- Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonlar (CYBE)
- İdrar yolları enfeksiyonu
- Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID)
- Dermatolojik Hastalıklar: Liken sklerozus, liken planus, egzama.
- Alerjik reaksiyonlar
TEDAVİ
Vajinitin tedavisi, altta yatan nedene yönelik hedefe yönelik bir yaklaşımla gerçekleştirilmelidir.
1. Bakteriyel Vajinozis (BV)
- Metronidazol 500 mg, günde iki kez, 7 gün boyunca ağızdan.
- Metronidazol jel %0.75, günde bir kez, 5 gün boyunca intravajinal.
- Klindamisin krem %2, yatmadan önce 7 gün boyunca intravajinal.
2. Trikomoniyazis
- Metronidazol 500 mg, günde iki kez, 7 gün boyunca ağızdan.
- Tinidazol 2 g, tek doz ağızdan.
- Not: Metronidazol jeli trikomoniyazis tedavisinde etkili değildir.
3. Vajinal Kandidiyazis
- Basit enfeksiyon: Tek doz Flukonazol 150 mg oral veya kısa süreli topikal azoller.
- Komplike/Tekrarlayan: Uzatılmış tedavi (örn. 7-14 gün topikal veya flukonazol 1, 4 ve 7. günlerde).
4. Deskuamatif İnflamatuar Vajinit (DIV)
- 2% klindamisin kremi veya hidrokortizon fitilleri.
5. Atrofik Vajinit
- Lubrikanlar ve vajinal nemlendiriciler.
- Lokal vajinal östrojen tedavisi.
ÖRNEK REÇETE
Daha fazla reçete bilgisine buradan erişebilirsiniz.
PROGNOZ VE KOMPLİKASYONLAR
Çoğu kadında vajinit, uygun tedavi ile tam iyileşme sağlar. Ancak tedavi edilmezse veya sık tekrarlarsa komplikasyonlar gelişebilir:
- Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID): Tedavi edilmemiş BV veya trikomoniyazis PID’ye yol açabilir.
- Gebelik Komplikasyonları: Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riski.
- CYBE Riski: Mukozal bariyerin bozulması HIV ve diğer enfeksiyon riskini artırır.
KAYNAKLAR
- UpToDate: Vaginitis Initial Evaluation
- NCBI Bookshelf: Vaginitis
- AAFP: Vaginitis Diagnosis and Treatment
İLGİLİ YAZI
