Bel Fıtığı (Lomber Spinal Stenoz) Acil Yaklaşım

Lomber spinal stenoz (LSS), alt sırt bölgesinde (lomber omurga) omurilik kanalının daralmasıyla karakterize edilen bir durumdur. Genellikle yaşlı bireylerde görülür ve 65 yaş üzerindeki hastalarda spinal cerrahi için en önemli endikasyonlardan biridir. Bu durum, sinir kökleri ve omuriliğe baskı yaparak ağrı, uyuşma, güçsüzlük ve yürüme zorlukları gibi semptomlara yol açabilir.

LSS, omurga bölgesine ve daralmanın mekanizmasına bağlı olarak farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Omurilik kanalının daralması doğuştan olabileceği gibi, dejeneratif değişiklikler (disk hernisi, osteofit oluşumu, faset eklem hipertrofisi ve ligamentum flavum kalınlaşması) sonucunda da gelişebilir. LSS’nin küresel olarak yüksek prevalansına rağmen, evrensel olarak kabul edilmiş bir tanımı ve genel geçer radyolojik tanı kriterleri henüz bulunmamaktadır.

ANATOMİ

Omurga Anatomisi

Omurga, genel olarak anterior (ön) ve posterior (arka) olmak üzere iki bölgeden oluşur. Silindirik omur gövdeleri, intervertebral (IV) diskler ile birbirinden ayrılarak anterior omurgayı oluşturur ve anterior ile posterior longitudinal ligamentler tarafından yerinde tutulur.

İntervertebral disklerin ortasında jelatinöz nukleus pulposus bulunur ve bu yapı, kıkırdak yapılı anulus fibrosus tarafından çevrelenir. Servikal ve lomber omurga segmentlerinde, bu bölgelerin hareketliliği nedeniyle intervertebral diskler daha büyüktür. Anterior omurga, vücut hareketleri sırasında darbe emici (şok absorbe edici) bir işlev görür.

Posterior omurga, omurilik arkları ve çıkıntılardan oluşur. Her omurilik arkı, önde bir çift silindirik pedikül ve arkada bir çift lamina içerir. Omurilik arkasından çıkan diğer yapılar arasında 2 lateral transvers çıkıntı, 1 posterior çıkıntı, 2 superior (üst) ve 2 inferior (alt) eklem yüzeyi bulunur. Faset eklemler, üst ve alt fasetlerin birleşmesiyle oluşur. Omurilik kanalı, önde omur gövdeleri ve İntervertebral diskler, arkada ise omurilik arkları tarafından oluşturulur ve omuriliği barındırır. Sinir kökleri, ilgili omur gövdesinin üst kısmından intervertebral kanal yoluyla çıkar. Ligamentum flavum (sarı bağ), komşu laminalar arasında uzanan kalın, lifli bir yapıdır.

Lateral reses, posterior omurgada bulunan bir anatomik boşluktur ve anteriorunda omur gövdesi ve disk, posteriorunda ligamentum flavum ve omurga arkı, lateralde pedikül, medialde ise tekal kese bulunur. Bu bölge dar bir yapıya sahip olup, sinir kökü basısına yatkın bir alandır. Posterior omurga, omurilik ve sinir köklerini koruma, kas ve bağlara destek sağlama gibi çeşitli fonksiyonlara sahiptir.

Lomber Spinal Stenoz

Lomber spinal stenoz, lomber omurların merkezî kanal, lateral reses veya nöral foraminal bölgelerinde daralma ile karakterize edilen bir durumdur. Merkezî kanal stenozu, tekal kese ve bilateral omurilik segmentlerine baskı yaparak, ciddi vakalarda iki taraflı semptomlara yol açabilir. Lateral reses ve nöral foraminal stenoz ise sinir köklerini sıkıştırarak tek taraflı lomber radikülopati semptomlarına neden olabilir.

Merkezî stenoz, genellikle anterior ligamentum flavum hipertrofisi ve buna ek olarak posterior disk protrüzyonu (şişmesi) sonucu gelişir. Bu durum, diğer spinal segmentlere kıyasla L4-L5 seviyesinde daha sık görülür. Lateral reses stenozu ise faset eklem artropatisi ve osteofit oluşumu nedeniyle ortaya çıkar ve sinir, intervertebral foramene ulaşmadan önce sıkışır. Foraminal stenoz, disk yüksekliği kaybı, foraminal disk protrüzyonu veya osteofit oluşumu sonucu meydana gelir. Bu değişiklikler, sinir köküne intervertebral foramen içinde baskı yapar. Ekstraforaminal stenoz ise genellikle uzak lateral disk hernisi nedeniyle gelişir ve bu durum, sinir kökünün intervertebral foramenden çıktıktan sonra laterale doğru sıkışmasına neden olur.

ETİYOLOJİ

LSS, konjenital (doğumsal) veya kazanılmış olabilir. Bu durumun en yaygın nedeni dejeneratif spondilozdur. Yaşlanma, kronik aşınma ve yıpranma ile travma, en önemli risk faktörleridir. İntervertebral disk dejenerasyonu, posterior protrüzyona ve posterior omurga yapılarına binen yükün artmasına neden olur. Bu değişiklikler sonucunda posterior vertebral osteofit oluşumu, faset hipertrofisi, sinovyal faset kistleri ve ligamentum flavum hipertrofisi gelişerek LSS’ye yol açabilir.

Dejeneratif spondilolistezis, LSS’nin bir diğer nedenidir. Dejeneratif omurga değişiklikleri, pars interartikülaris’te kırığa neden olabilir. Bu durum, omurlar arasında instabiliteye (dengesizliğe) yol açarak vertebranın öne doğru kaymasına neden olur. L4-L5 seviyesinde en sık görülen bu durum, omurilik kanalını daraltarak stenoz oluşturabilir.

Daha nadir görülen diğer kazanılmış nedenler de LSS’ye yol açabilir. Bunlar arasında yer kaplayan lezyonlar (tümör, kanama), cerrahi sonrası gelişen fibrozis, romatolojik hastalıklar ve ankilozan spondilit veya diffüz idiyopatik iskelet hiperostozu gibi iskelet hastalıkları yer alır.

Daha da nadir olarak, LSS konjenital nedenlere bağlı olabilir. Örneğin, akondroplazi, kısa pediküller ve medialde yerleşmiş faset eklemler ile karakterizedir ve bu durum omurilik kanalında doğuştan darlığa yol açabilir.

EPİDEMİYOLOJİ

LSS için evrensel olarak kabul edilen bir tanımın olmaması, hastalığın epidemiyolojisini belirlemeyi zorlaştırmaktadır. Japonya’da yapılan bir popülasyon bazlı çalışmada semptomatik LSS’nin yaşla birlikte arttığı belirtilmiştir: 40-49 yaş grubunda %1,9, 50-59 yaş grubunda %4,8, 60-69 yaş grubunda %5,5 ve 70-79 yaş grubunda %10,8 oranında gözlemlenmiştir.

Buna karşılık, ABD’de 200.000’den fazla kişide LSS görüldüğü bildirilmiştir. Ayrıca, 65 yaş üstü hastalarda en sık görülen spinal cerrahi indikasyonu olarak kabul edilmektedir.

PATOFİZYOLOJİ

Tekrarlanan omurga aşınması ve bununla birlikte aksiyel kas yapısının zayıflaması, intervertebral disk desikasyonuna (kuruma) yatkınlık oluşturur ve vücudun aksiyel yükünü posterior (arka) tarafa kaydırır. Kanal daralması, sonrasında gelişen faset artropatisi, sinovyal kist ve osteofit oluşumu, ligamentum hipertrofisi ve kıvrılma sonucu ortaya çıkar.

Erkeklerde L5 omuru ve kadınlarda L4 omurundaki kemik kanalının anteroposterior (AP) çapı, dejeneratif lomber spinal stenoz (LSS) gelişimi için en önemli risk faktörüdür. Bu riske, kemik kanalının ve vertebral vücut boyutlarının birleşik özellikleri katkıda bulunur.

Mekanik stresle indüklenen ligamentum flavum hipertrofisi, bir diğer önemli patolojik değişkendir. Ligamentum flavum kalınlaşması ve hipertrofisi, fibrosis, kondroid metaplazi ve amiloid birikimi gibi çok spektralı etkilerle meydana gelir. Ligamentum flavumda elastik lif dejenerasyonu, artmış kollajen içeriği, fibrosis, skarlaşma ve kalsifikasyon gibi değişiklikler LSS’de gözlemlenmiştir.

Nörolojik LSS semptomlarının, sinir kökü basısı ve iskemi kaynaklı olduğu düşünülmektedir. İskemik veya venöz kan durması teorisi, aksiyel sırt ağrısı ve nörolojik klaudikasyon (topallama) için bir açıklama getirebilir. Disk prolapsusu, faset artropatisi, ligamentum hipertrofisi ve sinovyal kist oluşumundan kaynaklanan lateral recess ve foraminal stenozlar, radiküler (sinir kökünden yayılan) ağrıya yol açar. Sinir kökü basısı, doğrudan mekanik bası veya spinal kanal daralması nedeniyle intratekal (beyin omurilik sıvısı içinde) basınç artışı sonucu ortaya çıkabilir. Sinir kökü iltihaplanması da LSS’deki nörolojik semptomların olası ama daha az muhtemel bir mekanizmasıdır.

Daha önce belirtildiği gibi, bazı bireyler LSS geliştirmeye yatkındır. Ayrıca, spondilolistezis ve skolyoz gibi durumlar, yaşa bağlı dejenerasyonu tetikleyerek osteofit oluşumu, disk prolapsusu, ligamental hipertrofi ve faset hipertrofisine yol açabilir.

KLİNİK

Klasik olarak, LSS, yürüyüşle ve lomber ekstansiyonla kötüleşen aksiyel sırt ağrısı, radikülopati veya nörojenik klaudikasyon ile kendini gösterir. Nörojenik klaudikasyon, LSS’nin önemli bir özelliğidir. Semptomlar genellikle her iki bacakta da bulunur ancak genellikle asimetriktir. Çoğu hastada sırt ağrısı, uyuşma ve karıncalanma vardır. LSS’deki uyuşma ve karıncalanma genellikle tüm bacağı etkiler ve nadiren sadece tek bir sinir kökü dağılımını etkiler. Etkilenen bireylerin yaklaşık %43’ü zayıflık yaşar.

Hastalar ayrıca merdiven çıkmanın, merdiven inmekten daha kolay olduğunu belirtebilir, çünkü merdiven çıkarken sırt öne eğilidir. “Alışveriş arabası işareti” de tanımlanmıştır; burada, alışveriş arabası itiyormuş gibi öne eğilme sırt ağrısını rahatlatır. Faset artropatisinden kaynaklan ağrılar hareketlerle tetiklenir ve iyi lokalize edilir. olan nösiseptif aksiyel sırt ağrısından yakınırlar. “Simyan duruşu,” hastaların bu duruşta ağrıdan rahatlama yaşarken trunkus ve dizlerin hafifçe fleksiyonda olduğu bir yürüme biçimi ile gözlemlenebilir.

Santral stenoz, nörolojik klaudikasyon ile kendini gösterir. Lateral recess ve foraminal stenoz ise radikülopati ile kendini gösterir. Yürüyüşle kötüleşen bacak ağrısı, en hassas klinik işarettir.

Hafif LSS genellikle asemptomatiktir. Orta dereceli LSS, merkezi kanal veya sinir kökü kanal boyutlarında %50’ye kadar azalma ile tanımlanır ve hasta 50 dakika ağrı olmadan oturabilir ve 15 metre veya daha fazla yürüyebilir. Şiddetli vakalar, motor zayıflık, yürüme bozukluğu ve anormal postüral salınım ile kendini gösterir.

LSS, kauda ekuina veya konus medullaris sendromuna yol açabilir, bu da yeni başlayan bağırsak veya idrar fonksiyon bozukluğu, selle anestezi (bel altı anestezi) ve ani bilateral veya artmış alt ekstremite zayıflığı ile kendini gösterebilir. Bu durumlar, hızlı müdahale gerektiren tıbbi acil durumlardır. Bu nedenle, ilerleyici hastalık, öne doğru eğilmiş postüre sahip ve aniden bu nörolojik değişiklikleri yaşayan hastalarda şüphelenilmelidir.

Şüpheli LSS olan tüm hastalar, özellikle nörolojik belirtilere dikkat edilerek kapsamlı bir fiziksel muayeneden geçirilmelidir. Foraminal stenozdan kaynaklanan tek taraflı radiküler ağrı, pasif ve aktif lomber ekstansiyon ile ortaya çıkarılabilir ve bu durum Kemp belirtisi olarak bilinir. Her iki taraflı extensor digitorum brevis kaslarının erimesi, LSS’nin bir diğer klinik işaretidir.

Bazı LSS’li hastalar asemptomatik olabilir ve normal bir nörolojik muayeneye sahip olabilir. Asemptomatik LSS’li diğer bireyler, eklenen lomber radikülopati nedeniyle nörolojik defisitlere sahip olabilir. Valsalva manevrası, intervertebral disk prolapsusunda olduğu gibi, LSS’ye bağlı radiküler ağrıyı genellikle kötüleştirmez. Hastaların sadece %10’u pozitif düz bacak kaldırma testi ile başvurur.

Pedal nabızlar, vasküler klaudikasyonu dışlamak için fiziksel muayenede kontrol edilmelidir. 5 tekrar otur-kalk (5R-STS) testini 10.4 saniyede yapan bir hasta, fonksiyonel bozukluk olmadığını gösterir.

TANI

Lomber spinal stenozun (LSS) tanımı ve radyolojik tanı kriterleri konusunda fikir birliği bulunmamaktadır. Ancak, kırmızı bayrak belirtilerinin varlığında bel ağrısını değerlendirmek ve lomber radikülopati veya spinal stenoz şüphesi olduğunda nörogörüntüleme endikedir.

RADYOLOJİ

Düz röntgen, spinal biyomekaniğin aksiyel yüklenme üzerindeki etkisini değerlendirmek için önemli bilgiler sağlar. Tipik bulgular arasında osteofit oluşumu ve disk yüksekliğinde azalma bulunur. Lomber spinal kanalın AP (ön-arka) çapı röntgende normal alt sınırı 15 mm olarak kabul edilir. Düz radyografilerde interlaminar aralık ölçümü, LSS’nin öngörülmesine yardımcı olabilir. Dinamik görüntüleme, instabiliteyi dışlamak ve spinal fiksasyon ile dekompresyon ihtiyacını belirlemek açısından önemlidir. Lumbosakral grafi değerlendirme yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

BİLGİSAYARLI TOMOGRAFİ

Bilgisayarlı tomografi (BT) ile değerlendirildiğinde, spinal kanal kesit alanının 75 mm²’den küçük olması mutlak LSS, 100 mm²’den küçük olması ise göreceli LSS ile ilişkilidir. AP ölçümü 4 mm’den küçükse lateral reses stenozu olasıdır. 15 mm’den küçük yükseklik foraminal stenoz ile ilişkilendirilir ve gluteal ağrıya neden olabilir. Aksiyel BT görüntülerinde yonca yaprağı (cloverleaf) veya üç yapraklı yonca (trefoil) görünümü dikkati çeker. Sadece sagittal ölçümler lateral stenozu olduğundan daha hafif gösterebilir ve cerrahi sonuçların kötü olmasına yol açabilir.

LSS tanısını hızlı bir şekilde koymak için geliştirilmiş BT destekli LSS-VGG16 modeli, derin öğrenme tabanlı bir sınıflandırma aracıdır ve yaklaşık %90 etkinlik göstermiştir.

MANYETİK REZONANS GÖRÜNTÜLEME

Manyetik rezonans görüntüleme (MRI), LSS için tercih edilen görüntüleme yöntemidir. MRI, BT’ye göre yumuşak dokuların çözünürlüğünü daha iyi gösterdiğinden spinal sinir lezyonlarının saptanmasında daha hassastır. Ancak, MRI kontrendike olduğunda, BT miyelografi bir alternatif olarak kullanılabilir ve stenozu tespit etmede etkili olabilir.

Birçok yazar, intraspinal kanal alanı 76 mm²’nin altındaysa ciddi, 100 mm²’nin altındaysa orta derece stenoz olarak kabul etmektedir. AP spinal kanal çapı 10 mm’den küçükse LSS tanısı konulabilir.

MRI’da güvenilir radyolojik belirteçlerden biri “sinir kökü sedimantasyon” işaretidir. Supin (sırtüstü) pozisyonda çekilen MRI’da, LSS olmayan hastalarda dorsal dural kese bölgesinde yerçekimi etkisiyle bir “çökme” gözlenir. Ancak, LSS hastalarında bu bulgu yoktur.

Elektromiyografi (EMG) ve sinir iletim çalışmaları, LSS’nin tanısında yardımcı olabilir ve klinik benzer hastalıkları dışlamada kullanılabilir. Bir çalışmada, yürüme analizi ve EMG’nin, LSS’li bireylerin fonksiyonel durumunu değerlendirmede kullanılabileceği gösterilmiştir.

AYIRICI TANI

• Vasküler kladikasyon: Bilateral semptomlarla ortaya çıkar, ayakta dururken ağrı olur ve pozitif alışveriş arabası işareti görülür; vasküler görüntüleme ve ayak bileği-brakiyal indeks (ABI) tanıda kritiktir.
• Periferik nöropati: Çorap ve eldiven tarzı ağrı dağılımı gösterir, istirahat halinde de mevcuttur ve uykuyu bozabilir.
• Lomber spondiloz: Pozitif düz bacak kaldırma (Lasègue) testi (L4-S1) ve pozitif ters düz bacak kaldırma (Ely) testi (L2-L4) tanı koydurucudur.
• Lomber pleksopatiler: Etiyolojiye bağlı olarak sensörimotor defisitlerle ortaya çıkabilir, ancak ağrı olmayabilir.
• Kalça veya diz osteoartriti: Genellikle kalça veya diz bölgesinde ağrı ve hassasiyetle seyreder; nörolojik bulgular genellikle yoktur.
• Metabolik nöropatiler: Alkol bağımlılığı ve vitamin eksiklikleri gibi nedenlerle ortaya çıkabilir; sensörimotor defisitler ve sistemik bulgular görülebilir.

Bu durumların dikkatli bir değerlendirme ile LSS’den ayırt edilmesi mümkündür.

TEDAVİ

LSS tedavisinin temel amacı, semptomları hafifletmek ve hastanın fonksiyonel kapasitesini artırmaktır. Tedavi yaklaşımları aşağıdaki seçenekleri içerir:

1️⃣ Konservatif Tedavi

1.1 Ağrı Yönetimi

• NSAİİ’ler (Non-steroid antiinflamatuar ilaçlar): Birinci basamak tedavidir.
• Opioidler, kas gevşeticiler, gabapentin, B12 vitamini ve kalsitonin: Alternatif ilaç seçenekleridir.
• Narkotik Türü (kenevir türevli kanabidiol) ilaçlar: Ağrı kontrolünde etkili olabilir, ancak uzun süreli kullanım için yeterli kanıt yoktur.

1.2 Fizik Tedavi ve Omurga Desteği

• Fizik tedavi: Ağrı ve fonksiyon üzerine düşük düzeyde kanıta sahiptir, ancak cerrahi sonrası 3-6 ay içinde stabilite sağlamada orta düzeyde etkilidir.
• Lumbosakral korseler ve destekler: Yürüme mesafesini artırmada kısa vadede faydalıdır.
• Merkez kaslarını güçlendiren egzersizler: Postürü düzelterek semptomları iyileştirebilir.
• Esneme ve manipülasyon terapisi: Sadece kısa süreli fayda sağlar.

1.3 Nöromodülasyon ve Girişimsel Tedaviler

• Transkutanöz elektriksel sinir stimülasyonu (TENS) ve nörostimülasyon, özellikle başarısız omurga cerrahisi sendromunda önerilmektedir.
• Epidural steroid enjeksiyonu (ESİ):
  • Hem tanısal hem de terapötik olabilir.
  • %65 hastada semptomları azaltır, ancak etkisi 2 hafta – 6 ay arası sürer.
  • İnterlaminar veya transforaminal yol ile uygulanır.
• Kaudal epidural steroid enjeksiyonu + ozon uygulaması: Yürüme mesafesinde belirgin iyileşme sağlar.
• Medial dal bloğu veya radyofrekans ablasyonu: Hafif-orta dereceli spondiloz veya faset artropatisi olan hastaların %70’inde etkili bulunmuştur.

2️⃣ Cerrahi Tedavi

2.1 Genel İlkeler

• LSS için cerrahi genellikle elektif bir girişimdir, ancak kauda equina sendromu gibi acil durumlarda hızlı müdahale gereklidir.
• En sık uygulanan cerrahi prosedür:
  • Liberal laminektomi (geniş pedikül-pedikül dekompresyonu)
  • İleri derecede LSS hastalarının %80’inde faydalıdır.
• Cerrahi, en az 3-6 ay süren konservatif tedaviye rağmen semptomları devam eden veya ilerleyici nörolojik bozukluğu olan hastalar için önerilir.

2.2 Cerrahi Seçenekler

✅ Açık cerrahi

✅ Minimal invaziv girişimler

✅ Endoskopik teknikler

2.3 Cerrahi Kontrendikasyonlar

Mutlak kontrendikasyonlar:

• Omurga instabilitesi
• Koagülopati

Göreceli kontrendikasyonlar:

• Skolyoz
• Kifoz
• 2. derece ve üzeri spondilolistezis

2.4 Laminektomi ve Füzyon

• Ek stabilite gereken durumlarda (örn. dejeneratif/istmik spondilolistezis, dejeneratif skolyoz) füzyon eklenebilir.

2.5 Minimal İnvaziv Teknikler

• Perkütan lomber dekompresyon (MILD)
• Unilateral biportal endoskopi (UBE) ile laminektomi
• Daha az doku hasarı ve daha kısa hastanede kalış süresi sağlar
• Düşük kan kaybı avantajına sahip olmakla birlikte, uzun vadeli etkinliği hakkında yeterli kanıt bulunmamaktadır

2.6 İnterspinöz Mesnetler

• 1-2 seviyeli lomber stenoz için önerilir.
• Yürüme mesafesini artırabilir.
• Ancak, osteoporozu veya dinamik instabilitesi olan hastalarda önerilmez.

3️⃣ LSS Yönetimi İçin Önerilen Algoritma

1️⃣ Konservatif Tedavi:

• Yaşam tarzı değişiklikleri
• Fizik tedavi
• NSAİİ’ler ve ağrı kesiciler

2️⃣ Girişimsel Yöntemler:

• Epidural steroid enjeksiyonu (ESİ)
• Faset enjeksiyonları
• Medial dal radyofrekans ablasyonu

3️⃣ Multidisipliner Değerlendirme:

• Radyologlar, girişimsel ağrı uzmanları ve omurga cerrahlarını içeren ekip tarafından hastanın yönetimi

4️⃣ İleri Müdahaleler:

• İnterspinöz mesnetler
• Minimal invaziv lomber dekompresyon (MILD)
• Açık laminektomi (füzyon ile/olmadan)

LSS yönetimi hastaya özgü olarak belirlenmelidir. Bu algoritma genel bir rehber olup, her hasta özelinde klinik uzmanlar tarafından uyarlanmalıdır.

ÖRNEK REÇETE

Daha fazla reçete bilgisine buradan erişebilirsin.

PROGNOZ

LSS, önemli bir ağrı ve sakatlık nedenidir. Hastaların yaklaşık yarısında zamanla diğer spinal segmentlerin de etkilenmesi görülür. Ancak, hafif ila orta dereceli LSS vakalarının %33 ila %50’sinde doğal seyir olumlu yöndedir. Bazı çalışmalar, konservatif tedavi ile 5 yılda hastaların %15’inde, 10 yılda ise %30’unda semptom ilerlemesi olduğunu bildirmiştir. Aynı dönemlerde semptomların düzelme oranı sırasıyla %70 ve %30 olarak saptanmıştır. Genel olarak, hafif-orta dereceli stenozu olan bireylerin %20-40’ı 10 yıl içinde cerrahiye ihtiyaç duymaktadır.

Cerrahi gereksinimi yüksek olan durumlar şunlardır:

• Cauda equina sendromu
• Dejeneratif skolyoz
• Spondilolistezis
• İnatçı ve tedaviye dirençli semptomlar

Ancak, şiddetli kanal stenozu her zaman cerrahi gerektirmez, çünkü birçok vaka asemptomatiktir. Bu nedenle, MR görüntüleme bulgularını klinik skorlarla doğrudan ilişkilendirmeye aşırı güvenmek önerilmez.

Preoperatif VAS skoru, iyileşme için bağımsız bir belirleyicidir. Lomber dekompresyon cerrahisi, orta-ağır merkezi kanal stenozu olan hastalarda VAS skorlarını iyileştirmede etkili bulunmuştur. Cerrahi uygulanmadığında, bu hasta gruplarında polifarmasi oranı %70’e kadar çıkabilmektedir. Dekompresyon cerrahisi, LSS tedavisinde kullanılan ilaçları önemli ölçüde azaltır.

Mikrocerrahiyle yapılan dekompresyon, ameliyat sonrası lomber kifoz ve sagittal dengeyi 5 yıl boyunca koruyabilir. Ancak, bu süreden sonra hastaların üçte birinde sagittal denge bozulabilir.

Olumsuz prognostik faktörler:

• Preoperatif depresyon
• İleri yaş
• Rehabilitasyon ihtiyacının artması (bakım maliyetlerini yükseltir)
• Spondilolistezis ve faset kistlerine bağlı instabilite

Buna karşılık, ameliyat öncesi sigara bırakma ve kilo kaybı tedaviye olumlu katkı sağlar. Cerrahiden sonra bacak ağrısı, sırt ağrısına kıyasla daha belirgin şekilde düzelmektedir.

KOMPLİKASYON

• Kronik sırt ve alt ekstremite ağrısı
• Egzersiz toleransında azalma
• Hareketlilik ve fonksiyon kaybı
• Kas atrofisi
• Semptomlara bağlı depresyon ve anksiyete
• Yaşam kalitesinde düşüş
• Cauda equina sendromu veya conus medullaris sendromu

HASTA EĞİTİMİ VE İLK YARDIM

LSS’nin Primer Önlenmesi İçin Öneriler:

• Düzenli egzersiz yapmak (Genel fiziksel kondisyonu korumak için)
• Doğru vücut mekaniği kullanmak
• Uzun süre oturmaktan kaçınmak, sık sık ara vermek
• Rahat ve destekleyici ayakkabılar giymek
• Duruşu korumak ve sırt sağlığını desteklemek
• Ergonomik mobilya ve ekipman kullanmak
• Sigara içmekten kaçınmak
• Vücudu susuz bırakmamak (yeterli sıvı alımı)
• Düzenli esneme hareketleri yapmak

Hastalar, yıllık sağlık kontrollerini yaptırmaları ve bel ağrısı yaşadıklarında, özellikle de sensorimotor defisitler veya alt ekstremite ağrısı eşlik ediyorsa, derhal bir doktora başvurmaları konusunda bilgilendirilmelidir.

LSS Tanısı Alan Hastalar İçin Yönetim Yaklaşımı:

• Tedavi basamaklı olarak planlanmalıdır.
• Cerrahi dışı (konservatif) yöntemler öncelikli olarak değerlendirilmelidir, klinik alarm semptomları (red flags) yoksa cerrahi düşünülmemelidir.
• Cerrahi seçenek gerekiyorsa, açık cerrahi yerine önce minimal invaziv stratejiler değerlendirilmelidir.
• Hastalar fiziksel ve psikolojik ağrı yönetimi konusunda eğitilmelidir

KAYNAKLAR

• https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK531493/
• https://radiopaedia.org/articles/lumbar-spinal-stenosis-grading
• https://radiologyassistant.nl/neuroradiology/spine/lumbar-disc-herniation

İLGİLİ YAZI

https://www.acilcalisanlari.com/bel-agrisi-acil-yaklasim-lumbalji-dorsalji.html