Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Bel ağrısı (sırt) hem birinci basamakta hem acil servise başvurularının en yaygın nedenlerinden biri olup erişkinlerde çok yaygın görülen bir hastalıktır. Tüm erişkinlerin yaklaşık %80’i yaşamları boyunca en az bir kez bel ağrısı atağı geçirirler. Bel ağrılarının büyük çoğunluğu mekanik kaynaklı (nonspesifik %85) olup, omurga ile etrafındaki yapıların aşırı kullanılması, zorlanması ya da travmatize olması neticesinde gelişen klinik tablo, mekanik bel ağrısı olarak adlandırılmaktadır. Bu mekanik bel ağrısı travma, ağırlık kaldırma veya yapılan ters bir harekete bağlı oluşabilirken, bilinen bir neden olmadan da meydana gelebilir. Ağrı aniden veya şiddeti giderek artan bir şekilde başlayabilir. Bel ağrısı derinden gelen bir sızı, yanma şeklinde olabilir. Bel ağrısına tek taraflı veya çift taraflı kalçaya veya uyluğa yansıyan ağrı eşlik edebilir.
Bel ağrısının nedeni basitten neoplazik hastalıklara kadar çok fazla etiyoloji kapsadığı için acil serviste çalışan sağlık çalışanları hastaya değerlendirirken öykü ve fizik muayenede dikkatli olmalı, gerekirse görüntüleme ve laboratuvar tetkikleri ile ağrı nedeni saptanmaya çalışılmalıdır. Konu kapsamı çok geniş olduğu için hem çocuklarda hem de yetişkinlerde sırt ağrısının tipik kırmızı bayraklarını bilmek, uygun değerlendirme ve tedavi yaklaşımda bulunmak bu yazıda amaç edinilmiştir.
Anatomi
Kostal alt sınır ile inferior gluteal kıvrımların üstü arasındaki anatomik bölge ağrılarına sırt ağrısı (bel ağrısı) adı verilir. Sırtın alt kısmında bulunan, lomber vertebraların bulunduğu bel bölgesindeki ağrılara ise Lumbago adı verilir ve quadratus lumborum kasının veya paraspinal kasların zorlanması olarak etiketlenir.
Tüm omurga uzunluğunun yaklaşık %25’ini oluşturan lomber vertebral kolon beş omurgadan meydana gelmektedir ve disk denilen yastıklardan oluşan bir yapıya sahiptir. Omurgamız bu kesimde anatomik olarak sagital düzlemde konkavitesi arkaya bakan ve lomber lordoz adı verilen bir eğrilik yapar. Fonksiyonel olarak lomber omurga, üzerine dayandığı sakrumla sıkı bir ilişkide olduğu için, ikisi birlikte lumbosakral omurga şeklinde değerlendirilir.
Bu omurgaların görevi gövdemizden gelen yükü kalçaya ve bacaklara aktarma ve postürümüzü sağlamaktır. Gövdemize destek olarak dik durmamızı sağlarken, aynı zamanda her yöne eğilme hareketleri yapmamıza izin verir. Omurlar birbirine disk yastıkları ve faset eklemi denilen eklemler ile bağlıdır. Bu ana bağlantıların yanı sıra omurların çevresinde destek bağ ve kas dokusu sayesinde omurlar birbirine sıkıca bağlı halde durur.
Epidemiyoloji
Soğuk algınlığından sonra yetişkinlerde en sık görülen rahatsızlık olan bel ağrısının yaşam boyu prevalansı değişken olmakla birlikte gelişmiş ülkelerde %12-80, yaşam boyu yaygınlık tahminleri yetişkin popülasyonda %84’e kadar çıkmaktadır. Bununla birlikte pediatrik prevalans çok azdır. Ergenlerin yıllık oranının ise %11.8 ila %33 arasında olduğu saptanmıştır. Ülkemizde ise bu oran %50-80 bulunmuş olup yaşam boyu prevalansı kentsel yerleşim bölgelerinde %50’lere, kırsalda ise %80’lere kadar ulaşmaktadır.
Kadınlarda bel ağrısı kümülatif olarak daha sık görülmekle birlikte, radiküler ve inflamatuar bel ağrıları erkeklerde daha sık görülmektedir. Yaşlanan nüfusla birlikte sıklığı artan bu durum, hekimlere başvurunun ikinci en sık nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır.
Etiyoloji
Bel ağrısı hem yetişkin hem de pediatrik popülasyonlar için geniş bir potansiyel etiyoloji yelpazesine sahiptir. Akut ve kronik olarak sınıflandırılabilir. Bel ağrılarının büyük çoğunluğu mekanik kaynaklıdır.
- Bel ağrısını mekanik olarak tanımlayabilmek için, inflamatuvar, enfeksiyöz, neoplastik ve metabolik nedenler ile fraktür ve iç organlardan yansıyan ağrılar dışlanmalıdır.
- Genellikle fiziksel aktivite, uzun süre ayakta kalma ya da uzun süre oturma ile ağrı artarken, istirahat ile azalır.
Spondilolistezi, bir omurun altında bulunan diğer bir omur üzerinden ileriye doğru kaymasıdır. Spondilolizis ise pars artikularis denilen kemik köprünün kırılmış olmasıdır.
Kas İskelet Sistemi Kökenli Bel Ağrıları
Sınıflama
- Akut: 6 haftaya kadar.
- Subakut: 6-12 hafta arası.
- Kronik: 12 haftadan fazla.
Risk Faktörleri
- Sedanter yaşam ve duruş bozuklukları
- Ağır fiziksel yüklenme ve postural stres
- Fazla kilolu olmak ve obezite
- Yaşlanma ve genetik faktörler
- Sigara kullanımı
Klinik
Hastanın yaşı, mesleği, ağrının başlangıcı, bacaklara yayılımı, eşlik eden nörolojik semptomlar (uyuşma, kuvvetsizlik), idrar/gaita inkontinansı ve sabah tutukluğu mutlaka sorgulanmalıdır.
Kırmızı Bayraklar
- 18 yaşından küçük veya 55 yaşından büyük olma
- Şiddetli travma öyküsü veya Kanser öyküsü
- Ateş, üşüme, gece terlemesi ve açıklanamayan kilo kaybı
- İmmünsüpresif kullanımı veya Osteoporoz
- İstirahatle azalmayan, gece uykudan uyandıran ağrı
- Nörolojik defisitler (güçsüzlük, duyu kaybı)
- Üriner veya gaita inkontinansı / retansiyonu
- Sabah tutukluğu
Fizik Muayene
- İnspeksiyon: Yürüyüş, duruş, lordoz düzleşmesi, cilt lezyonları (lipoma, kıllanma).
- Palpasyon: Spinöz çıkıntılar (L4-L5 referans), hassasiyet (kırık/tümör şüphesi), basamaklaşma (spondilolistezis), siyatik sinir hassasiyeti ve periferik nabızlar.
- Hareket Açıklığı: Öne eğilmekle artan ağrı (disk/kompresyon), ekstansiyonda artan ağrı (stenoz/faset).
Nörolojik Muayene
Özel Testler
- Düz Bacak Kaldırma (DBK): 30-70° arasında bacağa yayılan ağrı L5-S1 kök basısını gösterir.
- Femoral Sinir Germe: Prone pozisyonda bacak ekstansiyonu L4 kök basısını gösterir.
- Çift Bacak Kaldırma: Faset sendromu ve spondilolistezisi düşündürür.
- Schober Testi: Bel fleksibilitesini ölçer, Ankilozan Spondilit tanısında değerlidir.
Radyoloji
- Direkt Grafi: İlk seçenektir. Kırıklar, deformiteler ve dejeneratif değişiklikler için istenir.
- BT: Kemik yapı ve travmatik lezyonlar (çökme kırıkları) için üstündür.
- MR: Disk hernileri, nöral bası, enfeksiyon (diskit), malignite ve yumuşak doku patolojileri için altın standarttır.
Tedavi
Akut mekanik bel ağrısında temel amaç ağrıyı gidermek ve mobilizasyonu sağlamaktır.
Order
Reçete Örneği
İlgili Yazı
Servikal grafisi değerlendirilmesi
Kaynaklar
- https://www.bmj.com/content/350/bmj.h1225
- Bel ağrısında tanı ve tedavi algoritması. Algorithm of the diagnosis and management of the low back pain. Vugar Nabiyev, Selim Ayhan, Emre Acaroğlu.
- https://file.atuder.org.tr/_atuder.org/fileUpload/TQbjogJxlV1c.pdf
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538173/
- https://turknorosirurji.org.tr/TNDData/Books/158/bel-agrisi.pdf
