Virüsler akut tonsillofarenjitlerin en sık nedenidir ve klinik olarak oluşturdukları tablo, özellikle A grubu beta hemolitik streptokok (AGBS) enfeksiyonları ile çoğu zaman ayırt edilemez. Bu nedenle yalnızca semptom ve fizik muayene bulgularına dayanarak bakteriyel enfeksiyon tanısı koymak güvenilir değildir.
Güncel yaklaşımda, bakteriyel enfeksiyon düşündüren bulguların varlığında tanıyı doğrulamak için hızlı antijen testi (RADT) ve/veya boğaz kültürü önerilmektedir. Ancak pratikte, özellikle acil servis ve birinci basamak başvurularının yoğun olduğu sağlık sistemlerinde, her hastaya bu testlerin uygulanması maliyet, zaman ve laboratuvar erişimi açısından her zaman mümkün olmayabilir.
Bu noktada klinik karar sürecini kolaylaştırmak amacıyla skorlama sistemleri ön plana çıkmaktadır. En yaygın kullanılan yöntemlerden biri Centor kriterleri (ve güncel kullanımda modifiye Centor/McIsaac skoru) olup, hastaların bakteriyel enfeksiyon açısından riskini belirlemede yol göstericidir. Güncel önerilere göre, 3’ten az kriteri karşılayan hastalarda AGBS olasılığı düşüktür ve ek tetkik ya da antibiyotik tedavisi genellikle gerekli değildir. Buna karşılık daha yüksek skor değerlerinde doğrulayıcı testler ve uygun hastalarda antibiyotik tedavisi planlanmalıdır.
Sonuç olarak, akut tonsillofarenjit yönetiminde amaç; gereksiz antibiyotik kullanımını azaltmak, buna karşın bakteriyel enfeksiyonları atlamamaktır. Bu dengeyi sağlamak için klinik skorlamalar ile testlerin birlikte kullanılması, güncel ve rasyonel yaklaşım olarak kabul edilmektedir.
Skorlama
Centor Kriterleri
Tonsillofarenjit için streptokok olasılık değerlendirmesi
Modifiye Centor Skalası
Modifiye Centor (McIsaac) Skalası
Akut tonsillofarenjitli hastalarda A grubu beta hemolitik streptokok (AGBS) olasılığını değerlendirmek için kullanılan, pratik ve yaygın bir klinik skorlama sistemidir.
Skorlama Kriterleri
- Ateş >38°C → +1
- Öksürük yokluğu → +1
- Anterior servikal hassas lenfadenopati → +1
- Tonsiller hipertrofi / eksüda → +1
- Yaş faktörü (McIsaac modifikasyonu):
- 3–14 yaş → +1
- 15–44 yaş → 0
- ≥45 yaş → −1
👉 Toplam skor: −1 ile +5 arası
Puanlama ve Klinik Yaklaşım
Güncel Klinik Yaklaşım
Güncel rehberlere göre:
👉 Tanı doğrulanmadan antibiyotik başlanması önerilmez
- Erişkinlerde:
- RADT pozitif → antibiyotik başlanır
- RADT negatif → genellikle kültür gerekmez
- Çocuklarda:
- RADT negatif → boğaz kültürü ile doğrulama önerilir
Klinik Önemi
- Gereksiz antibiyotik kullanımını azaltır
- Viral–bakteriyel ayrımda yardımcıdır
- Birinci basamak ve acil servis için uygundur
Kanıt ve Gelişim
- Robert M. Centor (1981):
4 klinik kriter tanımlandı - William J. McIsaac (1998):
Yaş faktörü eklendi → modifiye Centor skoru
👉 McIsaac çalışması:
- Antibiyotik reçetelerini %40–50 oranında azaltmıştır
Kaynaklar
- Infectious Diseases Society of America (2012, güncel kullanım devam)
- American Academy of Pediatrics
- National Institute for Health and Care Excellence (NG84)
Bu test bir işe yaramaz. Hersonuçta ampirik tedavi verilebilir diyor ne anladım bu işten 😂
Toplam Skor ve Yorumlama:
0-1 puan: Bakteriyel enfeksiyon olasılığı düşük, antibiyotik genellikle önerilmez.
2-3 puan: Orta düzeyde risk; streptokok testi (hızlı antijen testi veya boğaz kültürü) önerilebilir.
4-5 puan: Yüksek risk; antibiyotik tedavisi düşünülebilir veya streptokok testi yapılabilir.
Bu skala, gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek ve doğru tedavi planını oluşturmak için kullanışlıdır. Ancak, Centor Skalası tek başına tanı koymak için yeterli olmayabilir ve klinik değerlendirme ile desteklenmelidir.