Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Hayvan ısırıkları, hafif yaralanmalardan ciddi enfeksiyonlara kadar geniş bir yelpazede komplikasyonlara neden olabilir. Enfeksiyonlar, ısıran hayvanın ağız florası veya ısırılan kişinin cilt florasındaki patojenlerden kaynaklanabilir. Isırıklara bağlı gelişen enfeksiyonların çoğu polimikrobik yapıda olup, birçok farklı bakteri türü bir arada izole edilebilir.
Tüm hayvan ısırıklarının çoğu köpek (%85-90), kedi (%5-10), insan (%2-3) ve kemirgenlerden (%2-3) kaynaklanmaktadır. Köpek ısırıkları genellikle ekstremitelerde meydana gelir ve daha çok 20 yaşından büyük erkeklerde görülür. Kedi ısırıklarının %66’sı üst ekstremitelerde, özellikle ellerde oluşur.
ETİYOLOJİ VE MİKROBİYOLOJİ
Acil serviste bakılan hastaların neredeyse tamamı evcil kedi ve köpekler tarafından yapılan ısırıklardan etkilenmektedir. Tüm hayvan türlerinin ısırıklarından kaynaklanan enfeksiyonlar, aerobik ve anaerobik bakterilerle polimikrobik bir yapıya sahiptir.
Sık İzole Edilen Patojenler:
- Köpek/Kedi: Pasteurella spp., Staphylococcus, Streptococcus, Capnocytophaga canimorsus (Özellikle splenektomili hastalarda sepsis riski).
- Kedi Tırmığı: Bartonella henselae.
- İnsan: Eikenella corrodens.
EPİDEMİYOLOJİ
Köpek ısırıkları (%60-90) en yaygın olanıdır, bunu kedi ısırıkları (%5-20) izler.
- Köpek Isırıkları: Genellikle erkeklerde ve çocuklarda daha sıktır. Çocuklarda baş-boyun yaralanmaları ön plandadır.
- Kedi Isırıkları: Genellikle kadınlarda ve yetişkinlerde, üst ekstremitelerde görülür. Enfeksiyon riski daha yüksektir.
PATOFİZYOLOJİ
- Köpek Isırıkları: Yırtma, koparma ve ezilme tarzında geniş doku hasarı oluşturur.
- Kedi Isırıkları: Sivri diş yapısı nedeniyle delici (ponksiyon) tarzında yaralanmalara yol açar. Yaranın ağzı çabuk kapanır, bu da bakterilerin (özellikle anaerobların) derine hapsolmasına ve ciddi enfeksiyonlara (osteomiyelit, tenosinovit) zemin hazırlar.
KLİNİK DEĞERLENDİRME
Hastalar genellikle yara enfeksiyonu, kozmetik kaygılar veya kuduz şüphesiyle başvurur.
Anamnezde Sorgulanması Gerekenler:
- Hayvanın türü, sahipli/sahipsiz oluşu, aşı durumu.
- Olayın provokasyonla mı olduğu (Kuduz riski açısından önemli).
- Hastanın komorbiditeleri (Diyabet, immünsupresyon, splenektomi).
- Tetanoz aşı durumu.
Fizik Muayene:
- Yaranın tipi (Lazerasyon, ponksiyon, avulsiyon).
- Nörovasküler ve tendon hasarı varlığı (Özellikle el yaralanmalarında).
- Enfeksiyon bulguları (Eritem, ısı artışı, pürülan akıntı, lenfanjit).
TEDAVİ VE YÖNETİM
1. İlk Müdahale ve Yara Bakımı
- Yıkama: Tüm yaralar bol basınçlı su ve sabunla yıkanmalıdır. Viral yükü azaltmak için en etkili yöntemdir.
- Debridman: Nekrotik dokular ve yabancı cisimler uzaklaştırılmalıdır.
- İrritanlardan Kaçınma: Alkol ve tentürdiyot gibi doku hasarı verebilecek maddeler yara içine uygulanmamalıdır.
2. Sütürasyon (Dikiş Atma) Kararı
- Primer Kapama (Dikiş): Yüz bölgesi yaralanmaları (kozmetik nedenlerle), enfeksiyon riski düşük olan ve 8-12 saatten kısa süre içinde başvuran temiz yaralar.
- Sekonder İyileşme (Açık Bırakma):
- Kedi ısırıkları (Enfeksiyon riski çok yüksek).
- El ve ayak yaralanmaları.
- 24 saatten geç başvurular.
- İmmünsuprese hastalar.
- Derin ponksiyon yaraları.
3. Antibiyotik Profilaksisi
Her ısırığa antibiyotik verilmez. Ancak aşağıdaki yüksek riskli durumlarda profilaksi endikedir:
- Kedi ısırıkları (Tümü).
- El, yüz, genital bölge yaralanmaları.
- Derin ponksiyon yaraları.
- Kemik/eklem penetrasyonu şüphesi.
- İmmünsuprese hastalar (Diyabet, splenektomi vb.).
- Primer sütüre edilen yaralar.
Antibiyotik Seçimi:
- İlk Tercih: Amoksisilin-Klavulanat (Erişkin: 875/125 mg 2×1; Çocuk: 45 mg/kg/gün).
- Penisilin Alerjisi:
- Erişkin: Doksisiklin + Metronidazol VEYA Klindamisin + Siprofloksasin/TMP-SMX.
- Çocuk/Gebe: Klindamisin + TMP-SMX (Doksisiklin ve Kinolon kontrendike olabilir).
PROFİLAKSİ (TETANOZ VE KUDUZ)
1. Tetanoz Profilaksisi
Hastanın aşı durumuna göre Td aşısı ve gerekirse Tetanoz İmmünglobulini uygulanmalıdır. Kirli yaralarda son aşıdan 5 yıl geçmişse hatırlatma dozu (rapel) yapılır.
2. Kuduz Profilaksisi
Kuduz %100 ölümcül ancak %100 önlenebilir bir hastalıktır.
- Riskli Hayvanlar: Köpek, kedi, sığır, koyun, at, kurt, tilki, çakal, yarasa.
- Risksiz Hayvanlar: Fare, sıçan, sincap, hamster, tavşan, kuşlar, sürüngenler.
Yaklaşım:
- Hayvan Sağlıklı ve Gözlenebiliyorsa: 10 gün gözlem. Aşı ertelenebilir (veya başlanıp hayvan sağlıklı kalırsa kesilir).
- Hayvan Kaçtı/Tanınmıyor veya Kuduz Şüpheli: Derhal aşı (0, 3, 7, 14. günler) + İmmünglobulin (RIG) başlanır.
- Yara Bakımı: Kuduz profilaksisinin en önemli basamağı yaranın su ve sabunla köpürtülerek yıkanmasıdır.
KOMPLİKASYONLAR
- Yara yeri enfeksiyonu (Selülit, Apse)
- Tenosinovit, Osteomiyelit, Septik Artrit (Özellikle kedi ısırıkları)
- Sepsis (Özellikle Capnocytophaga – Splenektomili hastalarda)
- Kuduz, Tetanoz
- Kompartman Sendromu
- Estetik ve fonksiyonel kayıplar
- Post-travmatik stres bozukluğu (Çocuklarda)
PODCAST
(Podcast linki buraya eklenecek)
SORU
(İlgili soru linki buraya eklenecek)
KAYNAKLAR
İLGİLİ YAZILAR
