Pnömonili hastalarda hastaneye yatış kararını vermek, mortalite riskini değerlendirmek ve uygun ampirik antibiyotik tedavisini seçmek amacıyla geliştirilmiş, basit ve hızlı uygulanabilen klinik skorlama sistemleri kullanılmaktadır. Özellikle toplum kökenli pnömoni (TKP) olgularında etken patojen çoğu zaman saptanamaz veya tanımlanması zaman alır. Bu nedenle klinik yönetim, büyük ölçüde risk sınıflaması ve ampirik tedavi yaklaşımına dayanır.
Skorlama
CURB-65 Skoru
Pnömoni hastalarında mortalite riskini değerlendirmek için kullanılır.
Neden Önemlidir?
CURB-65, hızlı ve pratik bir değerlendirme sağlar. Bilinç durumu, üre düzeyi, solunum sayısı, kan basıncı ve yaş kriterlerine göre hastayı düşük, orta veya yüksek riskli olarak sınıflandırır. PSI / PORT skoru ise daha ayrıntılıdır. Yaş, ek hastalıklar, fizik muayene bulguları, laboratuvar değerleri ve radyolojik bulguları birlikte değerlendirerek hastayı risk sınıflarına ayırır.
- TKP olgularının yaklaşık %50’sinde etken mikroorganizma belirlenemez
- Etken saptansa bile sonuçlar gecikmeli elde edilir
- Bu süreçte klinik kararların hızlı verilmesi gerekir
👉 Bu nedenle:
- Doğru ampirik antibiyotik seçimi
- Hastaneye yatış gerekliliğinin belirlenmesi
kritik öneme sahiptir.
Skorlama Kriterleri
PSI skoru; hastayı demografik özellikler, komorbid hastalıklar, fizik muayene bulguları ve laboratuvar verilerine göre değerlendirir.
1. Demografik
- Yaş (erkek: yaş, kadın: yaş – 10)
- Bakımevinde yaşama → +10
2. Komorbid Hastalıklar
- Malignite → +30
- Karaciğer hastalığı → +20
- Kalp yetmezliği → +10
- Serebrovasküler hastalık → +10
- Böbrek hastalığı → +10
3. Fizik Muayene
- Bilinç değişikliği → +20
- Solunum sayısı ≥30/dk → +20
- Sistolik TA <90 mmHg → +20
- Ateş <35°C veya ≥40°C → +15
- Nabız ≥125/dk → +10
4. Laboratuvar / Görüntüleme
- pH <7.35 → +30
- BUN ≥30 mg/dL → +20
- Na <130 mEq/L → +20
- Glukoz ≥250 mg/dL → +10
- Hematokrit <30% → +10
- PaO₂ <60 mmHg → +10
- Plevral efüzyon → +10
Skor ve Klinik Yaklaşım
Özellikler ve Avantajlar
- Mortalite riskini en iyi öngören pnömoni skorlarından biridir
- Çok sayıda parametre içerdiği için detaylı risk analizi sağlar
- Özellikle yüksek riskli hastaları belirlemede güçlüdür
- Klinik kararları standardize eder
Klinik Pratikte Notlar
- PSI, yaş ve komorbiditelere ağırlık verir
👉 Yaşlı hastalarda skor hızlı yükselir - Genç hastalarda klinik şiddeti düşük gösterebilir
👉 Tek başına kullanılmamalı - Acil serviste hızlı karar için:
👉 CURB-65 daha pratiktir
👉 PSI daha detaylıdır
🎯 Özet
👉 PSI = pnömonide mortaliteyi en iyi öngören skor
👉 Düşük skor → ayaktan, yüksek skor → yatış
👉 Detaylı ama güçlü risk sınıflama aracı
Kaynaklar
- Fine MJ, Auble TE, Yealy DM, et al. A prediction rule to identify low-risk patients with community-acquired pneumonia. New England Journal of Medicine. 1997;336(4):243–250.
- Lim WS, van der Eerden MM, Laing R, et al. Defining community acquired pneumonia severity on presentation to hospital: an international derivation and validation study. Thorax. 2003;58(5):377–382. (CURB-65)
- Metlay JP, Waterer GW, Long AC, et al. Diagnosis and Treatment of Adults with Community-acquired Pneumonia. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2019.
- Infectious Diseases Society of America / American Thoracic Society (IDSA/ATS) Community-Acquired Pneumonia Guidelines (2019)
- European Society of Cardiology Clinical practice guidance referencing risk stratification approaches in acute care
- British Thoracic Society Guidelines for the management of community acquired pneumonia in adults (2009, updated)
