Travma Skor Sistemleri

Triaj işleminde en önemli nokta hastanın yaralanma ciddiyetinin saptanması ve prognoz hakkında ön bilgi edinilmesidir. Bu amaçla değişik skor sistemleri oluşturulmuştur. Tıptaki ilerlemelere paralel olarak geliştirilen ve yenilenen skor sistemlerinin başarısı basit, objektif, güvenilir ve hastaların yaralanma derecelerine göre en uygun ayrımı yapabilmeleri ile ölçülür. Ayrıca skor sistemleri, sağlık hizmetlerinde kalitenin artmasına; bilimsel çalışmalarda kıyaslamaların yapılması ve istatistiksel sonuçların elde edilmesine de olanak sağlar.

Efektif Travma Bakımı Efektif Triaj ile başlar!

TRAVMA SKORLAMA SİSTEMLERİ

Öncelikli tedavi gerektirecek hastaların ayrımını yapmayı hedefleyen bu skor sistemleri;

1. Fizyolojik kriterler
2. Yaralanma mekanizması
3. Anatomik kriterler (Yaralanmanın tipi ve derecesi)
4. Yaş ve komorbid medikal durumlar

gibi faktörlere göre sınıflandırılabilir.

Fizyolojik Skorlamalar

• Glasgow Coma Score (GCS): Glasgow Koma Skoru
• Revised Trauma Score (RTS): Revize Travma Skoru
• Pediatric Trauma Score (PTS): Pediatrik Travma Skoru
• Prehospital Index
• Trauma Triage Rule (TTR)
• CRAM (Circulation, Respiration, Abdomen, Motor, Speech)

Anatomik Skorlamalar

• Abbreviated Injury Scale (AIS)
• Injury Severity Score (ISS)
• Trauma Score-Injury Severity Score (TRISS)
• New Injury Severity Score (NISS)
• Anatomik profil

FİZYOLOJİK SKORLAMA SİSTEMLERİ

1. Glasgow Koma Skoru (GKS)

1974 yılında Teasdale ve Jennett tarafından geliştirilmiştir. Kafa travmalarının ciddiyetinin belirlenmesinde kullanılır. En düşük skor 3, en yüksek skor 15’tir.

• 3-8 Puan: Ağır kafa travması (Koma)
• 9-12 Puan: Orta dereceli kafa travması
• 13-15 Puan: Hafif dereceli kafa travması

🚑 Klinik Yorumlama

• GKS en düşük 3, en yüksek 15 puandır.

• Daha düşük skorlar daha ciddi bilinç bozukluğunu gösterir.

• Klinik değerlendirmede hızlı ve tekrarlanabilir bir skorlama sistemidir.

Online hesaplamak için tıklayınız.

2. Revize Travma Skoru (RTS)

Champion tarafından geliştirilen bu skorlama sistemi, travma hastalarının durumunu değerlendirmek, hayatta kalma olasılıklarını tahmin etmek ve doğru triaja yardımcı olmak için kullanılır. RTS, üç temel parametreyi değerlendirir:

• Glasgow Koma Skalası (GKS)
• Sistolik Kan Basıncı (SKB)
• Solunum Sayısı (SS)

🚑 Klinik Yorumlama

• RTS ≤ 4 → Majör travma, travma merkezi endikasyonu

• RTS < 7 → Mortalitenin arttığını gösterir

• Prehospital ve acil servis triajında hızlı karar verme için kullanılır

• TRISS hesaplamasında ISS ile birlikte yer alır

RTS, T-RTS (Triaj RTS) ve RTSc olmak üzere iki farklı formda uygulanmaktadır. Daha fazla bilgiye buradan erişebilirsiniz.

3. CRAM Skoru

1982 yılında geliştirilen bu sistemde Dolaşım, Solunum, Abdomen, Motor ve Konuşma parametreleri değerlendirilir. Skor 0-10 arasındadır.

🚑 Klinik Yorumlama

• 8 puan: Hafif travma

• 6–7 puan: Orta derecede travma

• ≤5 puan: Majör travma, ileri merkez / agresif yaklaşım endikasyonu

• Prehospital ve acil servis triajında hızlı, ekipman gerektirmeyen bir skordur

📌 Avantajı: Hızlı ve basit
📌 Dezavantajı: GKS kadar nörolojik detay vermez

ANATOMİK VE PROGNOSTİK SKORLAR

Travmalı hastaların prognozlarının tahmini, yaralanmalarının karşılaştırılması ve tedavi planlarının geliştirilmesini amaçlayan daha karmaşık sistemlerdir.

Abbreviated Injury Scale (AIS)

Her vücut sistemindeki yaralanmalar 1 (hafif) ile 6 (tedavi edilemez/ölümcül) arasında puanlanır. Ancak birden fazla yaralanma olduğunda kümülatif etkiyi tam yansıtmayabilir.

Injury Severity Score (ISS)

AIS skorlarını temel alır. En ciddi şekilde yaralanan üç vücut bölgesinin AIS skorlarının karelerinin toplamı ile elde edilir. Skor 1-75 arasında değişir. Skor >15 ise “Major Travma” olarak kabul edilir.

TRISS (Trauma Score – Injury Severity Score)

Hem anatomik (ISS) hem de fizyolojik (RTS) skorları birleştirir ve yaş faktörünü de ekleyerek hastanın hayatta kalma olasılığını hesaplar. Travma sistemlerinin performansını değerlendirmek için sıkça kullanılır.

PODCAST

(Podcast linki buraya eklenecek)

SORU

KAYNAKLAR

• LITFL: Trauma Scoring Systems
• Türkiye Klinikleri: Travma Skorları

İLGİLİ YAZI

https://www.acilcalisanlari.com/travma-hastasina-genel-yaklasim/