Alkol İle İlgili Adli Tıp Sorunları Yasal Sınır

0
14

Etanol ölçümü (alkol) acil servislerde  tüm dünyada  olduğu gibi Türkiyede de trafik kazaları , darp ve işyeri kazaları , hastalıkla ilişkili olarak toksikolojik olarak en sık istenen tetkiktir.

Alkolün etkisini değerlendirmede; alkolün fizyolojik fonksiyon, davranış, motorlu araç kullanımı, işyeri ile ilişkili aktivite ve sosyal davranışlar üzerine olan etkileri hakkında sıklıkla sorular sorulabilmektedir. Günümüzde çoğu ülkede kazalara bağlı ölümlerin sıklıkla nedeni motorlu taşıt kazalarıdır (MTK).Türkiye’de de trafik kazalarının ciddi bir kısmının
etanol alımıyla ilişkili olduğu saptanmıştır.  MTK, her yıl dünyada yaklaşık olarak 210.000 ölüme neden olmaktadır. Ülkemizde ise MTK ile ilgili Emniyet Müdürlüğü 2016 yılı verilerine göre, 2016 yılında gerçekleşen 413.167 trafik kazasında 7300 kişinin yaşamını yitirdiği ve 303.812 kişinin yaralandığı raporlanmıştır.. Aynı raporda, son 2 yıl içerisinde kaza ve yaralı sayılarında artış izlendiği, yaşamını yitiren bireylerde ise sayısal olarak bir azalma olduğu bildirilmektedir.

Ayrıca ex olarak kabul edilen vakalarda ve  adli otopsilerde ölüme neden olan maddenin etil alkol olup olmadığı, diğer toksinlere ek olarak rol oynayıp oynamadığı, toksin olmadığı zaman tek başına ölümden sorumlu olup olmadığı, postmortem tespit edilmiş miktarın ölümden önceki davranışa etkisinin ne kadar olduğu, gecikmiş ölüm vakalarında yaralanma zamanındaki kan alkol konsantrasyonunun ne kadar olduğu hakkında sorunlar doğmaktadır.

Meydana gelen trafik kazaları incelendiğinde sürücülerin bir anlık dikkatsizlikleri sonucu meydana geldiği görülmektedir. Bu nedenle, alkol almış kişinin de dikkatin dağıldığı , beceri fonksiyonlarının azaldığı saptanmıştır.

Bilimsel araştırmalar alkolün hiç bir seviyesinin sürücülük için güvenli olmadığını göstermektedir. Bütün ülkeler yasal alkol limitini belirlerken konuyu tıbbi, psikolojik ve sosyal yönüyle değerlendirerek bir karara varmakta, belli bir riski kabul ederek bu limitleri belirlemektedirler.

‘Güvenli alkol limiti yoktur en doğrusu, hiç alkol almadan araç kullanmaktır.”

 

Alkolün Sürücülük Becerileri Üzerindeki Etkisi

Alkol seviyesi ile ilişkili olarak görülen bulgular

Alkol seviyesi (mg/100 ml)(mg/dl) Bulgular
10- 50 Düşüncede açıklık, kendine güven, atılganlık
50- 100 Serebellar ve motor hareketlerde hafif
bozulma, fazla konuşma, gülme
100- 150 Hareketlerde uyumsuzluk, konuşma ve
yürüme bozukluğu
150- 200 Belirgin sarhoşluk, ataksiler, mide bulantısı
200- 300 Komaya yakın tablo
300- 350 Stupor, koma
350 > Ölüm
ÖLÇÜM DEĞERİ Promil hesabı(miligram alkol/mililitre kan-mg/dl) VÜCUT VE DAVRANIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
0.2 Promil 20 mg alkol/100 ml kan (20:100=0.2 mg/dl) Ruh halinin değişmesi, vücut ısısında hafif bir yükselme, davranışlar üzerindeki kontrolün azalması
0.5 Promil 50 mg alkol/100 ml kan (50:100=0.5mg/dl) Belirgin bir gevşeme, dikkatin azalması, koordinasyon ve muhakeme bozukluğunun başlaması. YASAL SINIR
0.8 Promil 80 mg alkol/100 ml kan (80:100=0.8mg/dl) Koordinasyon, algı ve muhakemede belirgin bozulma, tepki zamanının, kendini kontrol etme becerisinin zarar görmesi
1 Promil 100 mg alkol/100 ml kan (100:100=1mg/dl) Sarhoşluk belirtileri, muhtemel mahcup edici davranışlar, bir an neşeli bir an üzgün olmak gibi ruh halinde gidip gelmeler
1.5 Promil 150 mg alkol/100 ml kan (150:100=1.5mg/dl) Ayakta durma, yürüme ve konuşmada güçlük çekme, denge ve koordinasyonun kaybedilmesi, belirgin olarak sarhoşluk hali
2 Promil 200 mg alkol/100 ml kan (200:100=2mg/dl) Ağrı ve diğer fiziksel duyumların azalması, ağlama ve gülme arasında gidip gelmek gibi belirgin duygusal tutarsızlıklar
3 Promil 300 mg alkol/100 ml kan (300:100=3mg/dl) Reflekslerin azalması, bilinçte bulanıklık, pek çok kişide bilinç kaybı
4 Promil 400 mg alkol/100 ml kan (400:100=4mg/dl) Reflekslerin azalması, bilinçte bulanıklık, pek çok kişide bilinç kaybı
5 Promil 500 mg alkol/100 ml kan (500:100=5mg/dl) Reflekslerin azalması, bilinçte bulanıklık, pek çok kişide bilinç kaybı
* 1 mililitre alkolün ağırlığı 0.789 gram, 1 gram alkolün hacmi 1.268 mililitredir

 

Motorlu araç sayısının artmaya başladığı 1900’lü yılların ilk dönemlerinde, hızla oluşan trafik kurallarının yanı sıra, giderek alkollü sürücülük için de önlem alma ihtiyacı hissedilmiştir. Başlangıçta bu sınırın ne olması gerektiği ve nasıl ölçüleceği konusunda sorunlar yaşanmışsa da dünyada özellikle konuyu inceleyen bilimsel çevrelerin görüşü her zaman kan-alkol sınırının daha da aşağıya çekilmesi yönünde olmuştur. Bir başka deyişle yasal limitin altında olmanın sadece trafik cezasını engellediği, ancak can güvenliğini garantilemediği kabul edilmektedir. Alkolün etkileri açısından yaş, cinsiyet, sürücülük deneyimi gibi bazı faktörlere bağlı olarak bireyler arasında farklılıklar görülmekteyse de, bunlar güvenli sürücülüğü garantileyecek kadar büyük farklar olmadığı gibi, tartışmalı sonuçlar olarak değerlendirilmektedirler. Bununla birlikte genel olarak araştırmalar 0.2 promil düzeyinden itibaren alkol düzeyi arttıkça sürücülük üzerinde olumsuz etkilerinin de arttığı yönünde birleşmektedir. Bu sınır kimi ülkeler tarafından kabul edilmiş bulunmaktadır. Buna karşılık nadir de olsa, kan alkol değeri 500 mg olduğu halde ayakta kabilen veya kronik alkoliklerde 1000-1500 mg/100ml değerine ulaşan yaşayan olgular vardır. Etil alkol, merkez sinir sistemine etki yapan diğer maddelerle beraber alındığında kandaki 150- 200 mg/100 ml etil alkol değeri minimal letal doz olarak kabul edilir.

 

Eliminasyon

Etil alkolün eliminasyon oranları literatürde çok değişiktir. Orta derecede içme alışkanlığı olanlarda kaybolma oranı 15 mg /100 ml/saat dir. Ağır derecede içme alışkanlığı olanlarda kaybolma oranı 19 mg /100ml/saat gibi yüksektir. Bu nedenle kan alkol konsantrasyonunun kişinin tükettiği alkol miktarına veya geriye dönük olarak olay esnasındaki kan alkol konsantrasyonuna çevrilmesi gerektiği zaman içim başlangıcından itibaren metabolizma yolu ile kaybedilen miktar düşünülmelidir.

Muayene

Alkollü kişilerde klinik muayenelere başlamadan önce, muayene yapılacak kişiye ya da yakınlarına muayenenin neden yapılacağının anlatılması ve rızasının alınması gerekir. Kişinin nefesinin koklanarak alkol alıp alınmadığının kontrol edilmesi tek başına anlamlı olmayan, hekimi yanıltabilen subjektif bir testtir. Bazı hastalıklarda (diyabetik ketoasidoz gibi), anason ve benzeri gıdaların alınmasında, bazı sakızların çiğnenmesinde ağızda yanıltıcı bir içki kokusu olabilir. Bazen de, klinik muayene sonucu sarhoş olduğuna karar verilen
bir kişide yapılan testlerde alkol tespit edilmeyebilir. Bu durumda kişinin alkol dışında merkez sinir sistemini deprese eden sedatif, uyuşturucu, antihistaminik gibi bir madde almış olma olasılığı vardır. Ayırıcı tanıda sarhoşluk benzeri klinik tablo oluşturan entoksikasyonlar, kafa travmaları başta olmak üzere tüm durumlar düşünülmelidir. Özellikle
trafik kazalarında klinik bulguların kafa travmasına bağlı olup olmadığı önem taşır.

Alkol Tespiti

Yaşayan ve ölü kişilerde pek çok vücut doku ve sıvılarında alkol tespiti yapılabilir. Yaşayan kişilerden venöz ve kapiller kan, idrar, gözyaşı, serebrospinal sıvı, salya, ter ve nefes örnekleri, ölü kişilerden femoral kan, kalp kanı, kan pıhtısı, mesane idrarı, vitreus humor, safra, sinovyal sıvı, beyin, iskelet kası ve karaciğer örnekleri alınabilir.

Alkolmetre

Solunum havasından alkol düzeyinin belirlenmesi günümüzde yaygın olarak kullanılan alkolemetre denilen alkole karşı duyarlı sıvı kristaller içeren elektronik bir aygıtla yapılmaktadır. Nefes etil alkol analizi noninvaziv olup çabuk sonuç verebilir. Bundan
dolayı trafikte ve diğer adli olaylarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Alet kan alkol değerini ‘promil’ cinsinden gösterir. Doğru ölçüm sonuçları için bu aletlerin periyodik olarak bakımları ve kalibrasyonları yapılmalıdır. Ayrıca ölçüm esnasında her şahıs için
ayrı bir ağızlık kullanılmalıdır. Nefes testinin sonucu alkol konsantrasyonu olarak kullanıldığından ve rapor edildiğinden dolayı aletler olabildiği kadar etil alkole
spesifik olmalıdır. Test metoduna bağlı olarak test aletleri etil alkolden başka diğer substanslarla interfere olurlar. Eğer interferanlar tespit edilmez ise yanlışlıkla
yüksek okumaya neden olabilirler. Pek çok alet interfere edici substansları (özellikle aseton) tespit etmeye yönelik mekanizmalara sahiptir. Onların varlığında uyarı verirler. Metanol zehirlenme vakalarında hatalı bildirildiği raporlanmıştır.

Etil  alkol pulmoner kan ve alveol havası arasında dağılır. Ortalama oranı da 1/2100 dür. 1 ml kan 2100 ml alveol havasındaki aynı ağırlıktaki alkolü içermektedir. Rapor edilen aralıklar zaman bağımlılığının önemini, kişi ve kişiler arasındaki farklılıkları göstermekte olup bu değer 1/1142 ile 1/3478 arasında değişmektedir. Araştırıcılar bu bakımdan bakıldığında toplumun %86’sında var olan gerçek değerlerin altındaki 1/2100 oranına (hatalı olarak düşük çıkmış), toplumun %14’ünde gereğinden fazla çıkmış olan orana dikkati çekmektedir. Uygun olarak yapıldığında rapor edilen solunum havasından
alkol düzeyinin belirlenmesi araştırıcılar tarafından desteklenmekte ve pek çok yargılamada kabul edilmektedir.

Kanda Etanol Ölçümü

Kan ve diğer vücut sıvılarından alkol saptanması alkolometre bulunmadığında ya da bilinç kaybı koma gibi zorunlu durumlarda ve ölüde olmak üzere tercih edilir. Birçok laboratuar yöntemi içerisinde ‘head space gaz kromatografisi’ tekniği en uygun olanıdır.
Günümüzde antekubitaldeki venlerin delinme ve alkolik olmayan antiseptiklerin (örneğin; povidon iyot) kullanılması ile alınan kanın bir bölümü veya steril iğnelerle parmak kapillerlerinden alınan kanın tamamının steril şişeye konularak kullanılması kabul
edilmiştir.

Bir çalışmada abrazyonlu ve lasere bir cildin alkol ile silinmesi ile femoral vene kontaminasyon gerçekleştiği bildirilmiştir. Kan, koruyucu ve antikoagülan özelliği olan sodyum florür (NaF) veya sodyum azid (NaN3) içeren cam tüplere alınmalıdır ve inceleme yapılıncaya kadar +4 derecede saklanmalıdır.

Ülkemizde Yasal Alkol Sınırı (Trafik)

Ülkemizde  sıkça görülen trafik kazaları nedeniyle acil servislerde bakılan vakalarda , adli olgu açısından sürücülerin veya sürücü ihtimali olan kişileri alkol kontrolünün yapılmasının özel bir önemi vardır. Ticari araç sürücüleri ve kamu hizmetinde çalışan sürücülerin alkollü olarak trafiğe çıkmaları tümüyle yasaklanmış, diğer sürücüler içinse yasal sınır olarak bir litre kanda yarım gram alkole eşit olan, 0.50 Promil belirlenmiştir. Bu halk arasında yanlış bir biçimde “yüzde elli alkollü olmak” diye ifade edilmekte, hatta bunun mümkün olduğu sanılmaktadır. Bu tümüyle yanlış bir bilgidir. Bu yanlışlık genellikle promil değerinin nasıl hesaplandığının iyi bilinmemesinden kaynaklanmaktadır.

Promil hesabında alkolün ağırlığı, kanın ise hacmi dikkate alınarak bir orantı kurulur. Örneğin 0.50 promil 100 mililitre kanda 50 miligram (0.5mg/dl) alkol bulunduğunu gösterir ve buradan gidilerek, 50:100=0.50 promil kabul edilir. Ağırlığı hacme oranlamak matematiksel olarak çok mantıklı değilse de, karmaşık ve çok küçük sayılarla uğraşmak zorunda bırakmadığı için tercih edilen bir ifade biçimidir. Eğer hacim oranları dikkate alınacak olursa, 0.50 promilin gerçekte kanda %0.025 oranında alkole eşit olduğu (on binde 2.5 !) görülür. İnsan vücudu yüzde elli alkol oranı bir yana, %0.5 oranında alkole bile (binde 5 ya da bir litre kanda 4 gram alkol bulunması) tolerans göstermekte çok zorlanır, hatta bu düzeydeki kan-alkol oranı pek çok kişide ölüme yol açar.

 

Trafikte veya sonrasında sürücü  alkolmetre  veya etanol kan analizinde sonucunda alkollü çıkarsa; 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 48/5 maddesi gereğince para cezası ile cezalandırılır, aracı trafikten men edilir ve sürücü belgesi (6) ay süreyle Trafik Polisince geri alınır.

Aynı sürücü aynı suçu işlerse;yine Kanun’un ilgili maddesi gereğince para cezası ile cezalandırılır, aracı trafikten men edilir ve sürücü belgesi 2 yıl süreyle Trafik Polisi’nce geri alınır. Aynı sürücü üçüncü kez alkollü olarak araç kullanırken tespit edilirse, kanunun ilgili maddesinde belirtildiği şekilde para cezası ile cezalandırılır, aracı trafikten men edilir ve sürücü belgesi 5 yıl süreyle Trafik Polisi’nce geri alınır. Ayrıca  6 aydan az olmamak üzere hafif hapis cezası uygulanılır. 5 yıl süreyle geri alınan sürücü belgesi sahipleri, 5. yılın sonunda, psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi sonrasında durumu uygun olanlara belgeleri iade edilir.

Alkollü araç kullanmaktan dolayı sürücü belgeleri geri alınan sürücüler, Sürücü belgesine el koyan trafik birimine veya en yakın trafik Denetleme Şube Müdürlüğü’ne alıkoyma süresinin bitiminde dilekçe ile başvurarak sürücü belgelerini geri alabilirler.

KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU 

Kanun Numarası : 2918 Kabul Tarihi : 13/10/1983 Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 18/10/1983 Sayı : 18195 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 22 Sayfa : 687
Madde 48 Ayrıntı
Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin etkisi altında araç sürme yasağı: Madde 48 – (Değişik : 24/5/2013 – 6487/19 md.) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücüler ile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır. Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıp kullanılmadığı ya da alkolün kandaki miktarını tespit amacıyla, kollukça teknik cihazlar kullanılır. Kişinin yaralanmalı veya ölümlü ya da kollukça müdahil olunan maddi hasarlı trafik kazasına karışması hâlinde, ikinci fıkrada belirtilen muayeneye tabi tutulması zorunludur. Teknik cihaz ile yapılan ölçüme itiraz eden veya bu cihaz ile ölçüm yapılmasına müsaade etmeyen bu sürücüler, en yakın adli tıp kurumuna veya adli tabipliğe veya Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık kuruluşlarına götürülerek uyuşturucu veya uyarıcı madde ya da alkol tespitinde kullanılmak üzere vücutlarından kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır. Bu işlem bakımından 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 75 inci maddesi hükümleri, beşinci fıkrası hariç olmak üzere uygulanır. Trafik kazası sonucunda kişinin ölmesi veya teknik cihaza üfleyemeyecek kadar yaralanmış olması hâlinde, üçüncü fıkra hükümlerine göre bu kişilerden kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır. Yapılan tespit sonucunda, 0.50 promilin üzerinde alkollü olarak araç kullandığı tespit edilen sürücüler hakkında, fiili bir suç oluştursa bile, 700 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi altı ay süreyle geri alınır. Hususi otomobil dışındaki araçları alkollü olarak kullanan sürücüler bakımından promil alt sınırı 0.21 olarak uygulanır. Alkollü olarak araç kullanma nedeniyle sürücü belgesi geri alınan kişiye, son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde; ikinci defasında 877 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri iki yıl süreyle, üç veya üçten fazlasında ise, 1.407 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır. Sürücü belgelerinin herhangi bir nedenle geçici olarak geri alınmış olması hâlinde belirtilen süreler, geçici alma süresinin bitiminde başlar.
 (1) 18/10/2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanunun 20 nci maddesiyle madde başlığı “Trafik işaretlerine uyma:” iken metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
Yapılan tespit sonucunda, 1.00 promilin üzerinde alkollü olduğu tespit edilen sürücüler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanununun 179 uncu maddesinin üçüncü fıkrası hükümleri uygulanır. Hususi otomobil sürücüleri bakımından 0.50 promilin, diğer araç sürücüleri bakımından 0.20 promilin üzerinde alkollü olan sürücülerin trafik kazasına sebebiyet vermesi hâlinde, ayrıca Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uygulanır. Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücülere 3.600 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi beş yıl süreyle geri alınır. Bu kişiler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanır. Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıp kullanılmadığı ya da alkolün kandaki miktarını tespit amacıyla, kollukça teknik cihazlar kullanılmasını kabul etmeyen sürücülere 2000 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır. Sürücünün uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığından şüphe edilmesi hâlinde 5271 sayılı Kanunun adli kolluğa ilişkin hükümleri uygulanır. Alkollü olarak araç kullanması nedeniyle son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde sürücü belgeleri ikinci defa geri alınan sürücüler Sağlık Bakanlığınca, usul ve esasları İçişleri, Millî Eğitim ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilen sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine; üç veya üçten fazla geri alınan sürücüler ise psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulurlar. Sürücü belgelerinin geçici geri alma işlemleri bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından yapılır. Bu madde hükümlerine göre geri alınan sürücü belgesinin iade edilebilmesi için; ilgili kişi hakkında trafik kurallarına aykırılık dolayısıyla bu Kanun hükümlerine göre verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması; uyuşturucu veya uyarıcı madde alması nedeniyle sürücü belgesi geri alınanların ayrıca sürücü olmasında sakınca bulunmadığına dair resmi sağlık kurumlarından alınmış sağlık kurulu raporunun ibraz edilmesi şarttır. Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin tespiti için kullanılacak teknik cihazların sahip olacağı asgari koşullar ile diğer usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir. Taşıt kullanm a sürelerine uym a zorunluluğu: Madde 49 – Ticari amaçla yük ve yolcu taşıyan motorlu taşıt sürücülerinin, taşıt kullanma sürelerine aykırı olarak taşıt kullanması ve bunlara taşıt kullandırılması yasaktır. Taşıt kullanma süreleri ile ticari amaçla yük ve yolcu taşıyan motorlu taşıtları kullanacakların denetimi ve süre dışı kullanmaya devamı önleyici tedbirlerle ilgili uygulanacak esas ve usuller yönetmelikte belirtilir. (Değişik : 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükmüne aykırı olarak taşıt kullanan sürücüler 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar. Sürücü aynı zamanda araç sahibi değilse, araç sahibine de 3 600 000 lira, ayrıca işleten veya teşebbüs sahibine de 7 200 000 lira için ceza tutanağı düzenlenir.

Kaynak

  • http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2918.pdf
  • Alkol İle İlgili Adli Tıp Sorunları Erol BADUROĞLU , Dilek DURAK,Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi, Adli Tıp Anabilim Dalı, Bursa.Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 36 (2)
  • https://www.aligurtuna.com/alkol-siniri-duzeyi-ve-promil-hesaplama/65-71, 2010


Yorum yap

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi buraya giriniz