Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Elektrik çarpması, yetişkinlerde sıklıkla iş ortamında meydana gelirken, özellikle 5 yaş altı çocuklarda genellikle ev ortamında görülmektedir. Ev kazalarında elektrik çarpmasına bağlı ölüm oranı %1 olarak belirtilirken; iş kazalarında hastaların daha yüksek voltaja maruz kalmasından dolayı bu oran %5-6‘ya kadar çıkmaktadır.
TANIM
Elektrik yaralanmalarını daha iyi anlamak için bilinmesi gereken birkaç temel terim mevcuttur:
- Elektrik: Bir iletken yoluyla elektronların (bir atomun negatif yüklü dış parçacıkları) akışıdır.
- Voltaj (Gerilim) (V): İki uç arasındaki serbest elektronları hareket ettirerek devreden akımın akmasına sebep olan kuvvete denir. İki kutup arasındaki potansiyel farktır.
- Akım (I): Bir noktadan birim zamanda geçen elektron miktarıdır (akış hızı). Birimi Amper (A)‘dir.
- Doğru Akım (DC): Zamanla yönü ve şiddeti değişmeyen akımdır (Piller, yıldırım, defibrilatör).
- Alternatif Akım (AC): Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzende değişen akımdır (Ev ve ofis elektriği, 60 Hz).
- Direnç (R): Elektrik akımı akışına karşı dokuların gösterdiği tepkidir. Birimi Ohm (Ω)‘dur.
- Kemik: En yüksek dirence sahip dokudur.
- Sinir ve Damarlar: En düşük dirence sahiptir (elektriği iyi iletirler).
Şiddet Sınıflandırması
- Düşük Voltajlı Yaralanmalar: < 600 V
- Yüksek Voltajlı Yaralanmalar: ≥ 600 V (Ciddi yaralanma riski bu seviyede belirgin artar).
- Çok Yüksek Voltajlı Yaralanmalar: Yıldırım çarpması (10 – 100 milyon Volt).
KLİNİK
Elektrik akımı vücutta; doğrudan doku hasarı, termal yanıklar ve kas kasılmasına bağlı mekanik yaralanmalar (düşme, kırık) oluşturur.
Akım yolu en kritik faktördür. Dikey geçiş (baştan ayağa) hayati organları içerdiği için en tehlikelisidir. Yatay geçiş (elden ele) ise kalp ve solunum kaslarını etkileyerek ölümcül olabilir.
HASTANE ÖNCESİ YAKLAŞIM
Önce Kurtarıcı Güvenliği! Elektrik akımı kesilmeden kazazedeye dokunulmamalıdır. Akım kesilemiyorsa yalıtkan (tahta, plastik) bir cisimle temas kesilmelidir.
UYARI: 600 V üzerindeki voltajlarda kuru odun gibi malzemeler de iletken hale gelebilir! Profesyonel yardım beklenmelidir.
- AcBCD protokolü uygulanmalıdır.
- 112 aktive edilmeli ve VF riski nedeniyle OED istenmelidir.
- Resüsitasyonda ısrarcı olunmalıdır; elektrik çarpmalarında başarı oranı diğer arrestlere göre yüksektir.
- Tüm hastalar aynı zamanda bir travma hastası kabul edilmeli ve spinal immobilizasyon sağlanmalıdır.
ACİL SERVİS YÖNETİMİ
Yüksek voltaj maruziyetinde laboratuvar ve radyolojik tetkikler standart travma protokolüne göre istenir.
Tanısal Tetkikler
- EKG ve Monitörizasyon: Tüm hastalara 12 derivasyonlu EKG çekilmelidir.
- Laboratuvar: Tam kan sayımı, biyokimya (BUN, Kreatinin), CK, CK-MB, Troponin.
- İdrar Analizi: Miyoglobinüri varlığı rabdomiyoliz açısından taranmalıdır.
[Image of an ECG showing ventricular fibrillation]
Sıvı Resüsitasyonu ve Tedavi
- Parkland Formülü temel alınır ancak derin doku hasarı nedeniyle daha fazla sıvı gerekebilir.
- Miyoglobinüri varsa: İdrar çıkışı 1-2 ml/kg/saat (yaklaşık 100 ml/saat) olacak şekilde agresif Ringer Laktat verilmelidir.
- Dirençli vakalarda idrar alkalinizasyonu için Sodyum Bikarbonat veya osmotik diüretik olarak Mannitol kullanılabilir.
TABURCULUK VE İZLEM
- Düşük Voltaj (< 600 V): Asemptomatik, fizik muayenesi ve EKG’si normal olan hastalar taburcu edilebilir.
- Yüksek Voltaj (≥ 600 V): Yaralanma görünmese dahi mutlaka gözlem altında tutulmalıdır.
- Gebeler: 20-24 haftanın üzerindeki gebeliklerde fetal kalp hızı ve uterus aktivitesi en az 4 saat izlenmelidir.
- Yanık Merkezi: Ciddi kutanöz veya derin doku yanığı olan hastalar uygun merkezlere sevk edilmelidir.
KAYNAKLAR
- Tintinalli’s Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide, 9th Edition.
- Acil Çalışanları Elektrik Yaralanmaları Klinik Rehberi.
İLGİLİ YAZI
