Ayakta ve yatarak batın grafileri acil serviste hekimler tarafından en çok istenen radyolojik görüntüleme yöntemlerinden biridir. Ayakta direkt batın (karın) grafileri ADBG olarak, yatarak çekilen batın grafileri ise DÜSG (Direkt Üriner Sistem Grafisi) olarak kısaltılır. Ayakta ve yatarak karın grafileri diyafram ile pelvis arasını kapsar. Eğer hasta ayakta duramıyorsa o zaman alternatif olarak sağ veya sol lateral dekübit grafisi istenir. Bir karın grafisinde hastanın aldığı radyasyon dozu (0.7 milisievert), akciğer grafisindeki dozdan (0.01–0.02 milisievert) daha fazla olduğundan, çocuk yaş grubu ve çoklu grafi gereken hastalarda tetkik istemlerinde radyasyon dozu dikkate alınmalıdır.
Akut karın ağrısı, acil servislerde en sık karşılaşılan durumlardan biridir. Hasta hikâyesinin alınması, fizik muayene ve laboratuvar tetkikleri istem sonrasında; tanı amaçlı ayakta direkt batın grafisi, görüntüleme olarak pratik, maliyetinin düşük olması ve hızlı değerlendirme imkanı sağlaması nedeniyle sıklıkla kullanılmaktadır. Ancak acil servislerde direkt grafilerin genellikle radyoloji uzmanları tarafından yorumlanmaması, ilgili klinisyenler tarafından değerlendirilmesine ve buna bağlı olarak yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuçlara yol açabilmektedir.
Anatomi
Teknik
Kadın hastalar çekim odasına alınmadan önce hamile olma ihtimali mutlaka sorgulanmalıdır. Çekim odasına alınan hastanın kimlik bilgileri ve şikayeti teyit edilmelidir. Hastaya tek kullanımlık önlük verilerek kıyafetlerini ve varsa takılarını çıkarıp önlüğü giymesi istenir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler: Hastalar genellikle takı veya iç çamaşırı çıkarmayı unutabilir, tekrar kontrol edilmelidir. Nefes tutma komutuna uyum sağlanıp sağlanmadığı çekim anında gözlemlenmelidir.
Endikasyonlar
Akut karın ağrısında direkt grafilerin tanısal etkinliği ve tedaviyi yönlendirmesi kısıtlıdır. Tanıya yardımcı patolojik bulgu elde edilme oranı ortalama %10 civarındadır. Ancak aşağıdaki durumlarda ilk tetkik olarak önceliğe sahiptir:
- İntestinal obstrüksiyon (İleus şüphesi)
- Gastrointestinal perforasyon (Hava-sıvı seviyesi ve serbest hava tespiti)
- Radyoopak yabancı cisim yutulması
- Üriner sistem taşları (Böbrek, üreter, mesane taşı takibi)
Günümüzde Bilgisayarlı Tomografi (BT), karın değerlendirmesinde en duyarlı yöntemdir. BT sadece indirekt bulguları (serbest hava, genişleme) değil, altta yatan etiyolojik nedeni de (tümör, iskemi, apandisit vb.) gösterir. Ayrıca düşük doz BT protokolleri ile alınan radyasyon miktarı, tekrarlayan direkt grafilerin toplam dozuna yaklaşabilmektedir.
İntestinal Obstrüksiyon
Duyarlılığı %70-100 arasında değişmekle birlikte özgüllüğü %50 civarındadır. Özellikle 50 yaş üzeri, geçirilmiş cerrahi öyküsü olan, distansiyon ve kusması bulunan hastalarda tanı değeri artar. İnce bağırsak obstrüksiyonunda tipik “merdiven basamağı” görünümü ve hava-sıvı seviyeleri izlenir.
Serbest intraperitoneal havayı saptamak için ayakta duramayan hastalarda en kullanışlı pozisyon sol lateral dekübit pozisyonudur.
Gastrointestinal Perforasyon
Duyarlılık %50-90 arasındadır. Ülser perforasyonlarının yaklaşık %40’ında ilk grafide serbest hava görülmeyebilir. Şüphe durumunda grafi birkaç saat sonra tekrarlanmalı veya BT istenmelidir. Perforasyon tespitinde ayakta akciğer grafisi veya ayakta batın grafisi öncelikli tercih edilmelidir.
Akut Apandisit
Karın grafilerinin akut apandisit tanısında yeri yoktur. Çekumda fekal yüklenme veya sentinel loop gibi bulgular yardımcı olsa da, bu tanıyı koymak için grafi istenmesi uygun bir yaklaşım değildir. Özellikle çocuk hastalarda gereksiz radyasyon riskinden kaçınılmalıdır.
Uyarı ve Önlemler
- Karın grafisinde radyasyon dozu (0.7 mSv), akciğer grafisinden (0.02 mSv) çok daha yüksektir.
- Takip amaçlı mükerrer çekimlerde kümülatif doz riskine dikkat edilmelidir.
- Obez hastalarda görüntü kalitesi için radyasyon miktarının artırılması gerekebilir.
Kaynaklar
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3396109/
- https://turkjsurg.com/full-text/981/tur
- http://www.uzmanradyoloji.com/index.php/2017/08/31/ayakta-direkt-batin-grafisi-rontgeni/
- https://radiopaedia.org/articles/adynamic-ileus?lang=us
- https://ce4rt.com/positioning/radiographic-positioning-of-the-abdomen/
İlgili Yazı
