İntravenöz (IV) Uygulanan Sıvılar

IV yolla sıvı tedavisi, normal yollarla günlük sıvı ihtiyacını karşılayamayan bireylerin parenteral yollar ile damar içinden sıvı ihtiyacının karşılanmasıdır. Bu yöntemle;

• Sıvı – elektrolit dengesini sağlamak ve sürdürmek
• Yeterli beslenemeyen bireylerde parenteral beslenmeyi sağlamak
• İntravasküler volümü düzenlemek
• Kan ve kan ürünlerinin transfüzyonunu sağlamak
• İlaç vermek

amaçlanır.

IV Yolla Uygulanan Sıvılar

IV sıvılar 3 ana başlıkta sınıflandırılır:

• Kan ürünleri
• Kristaloidler
• Kolloidler

Kan Ve Kan Ürünleri

Bu konuya daha önceki yazılarımızda değinmiştik. Buradan ilgili yazılarımıza ulaşabilirsiniz.

Kristaloidler

Hastane öncesi alanda ve acil servislerde kullanılan temel sıvılardır. Su içerisinde çözünmüş elektrolitlerden ve diğer küçük moleküllü maddelerden oluşan akıcı özellikte olan sıvılardır. İlaç uygulamaları, sıvı replasmanı, elektrolit tedavisi gibi durumlarda rahatlıkla kullanılabilirler. Kendi aralarında kullanım alanlarına ve amaçlarına göre İzotonik, Hipotonik ve Hipertonik solüsyonlar olarak ayrılırlar.

• İzotonik Sıvılar: Osmolariteleri plazma osmolaritesine en yakın sıvılardır. Bu nedenle intrasellüler ve ekstrasellüler sıvı dengesini bozmazlar. %0.9 NaCl, Ringer Laktat ve Dekstrozlar en sık kullanılan izotonik sıvılardır. Sıvı replasmanı gerektiren volüm kayıplarında kullanılırlar.
• Hipertonik Sıvılar: Plazma ozmolaritesine göre yoğun içerikli hiperosmolar sıvılardır. Bu yoğunlukları nedeniyle hücre içinden sıvı çıkışına neden olurlar. Hücre içi ve interstisyel alandan damar içine sıvı girişini sağlarlar. Bu özellikleri nedeni ile ödem tedavisinde (Örn: Beyin ödemi) sık kullanılırlar. %20 Mannitol, %3 NaCl sık kullanılan hiperosmolar sıvılardır.
• Hipotonik Sıvılar: Plazma ozmolaritesine göre ozmolaritesi daha düşük olan sıvılardır. Damar içinden sıvı çıkışına sebep olurlar. İsolayt türevleri (Isolyte M, Isolyte S) dengeli elektrolit solüsyonları hafif hipotonik sıvılardır. Hipernatremi gibi durumlarda kullanılır.

Kolloidler

Büyük moleküllü yapıları nedeni ile akışkanlıkları kristaloid sıvılara oranla çok daha azdır. Hastane öncesi alanda ve acil servislerde sık kullanılmayan sıvılardır. Alerjik reaksiyonlara ve böbrek fonksiyon bozukluklarına sebep olabilirler. Doğal ya da sentetik olarak elde edilebilirler. HES, Dextran, Macrodex ve insan Albumin gibi sıvılar kolloid sıvılara örnektir.

Ambulans Ve Acil Servislerde Sık Kullanılan Sıvılar

Serum Fizyolojik (%0.9 NaCl)

Temel replasman solüsyonu olan serum fizyolojik (SF: normal salin: %0.9 NaCl) tuz ve su kaybının olduğu (Kusma, diyare, metabolik alkoloz, aşırı kanama ve hipovolemik şok gibi) durumlarda ve ilaç uygulamalarında kullanılır. 100 ml, 150 ml, 250 ml, 500 ml, 1000 ml gibi formatları mevcuttur. Hafif hipertoniktir (308 mOsm/L).

Serum fizyolojik infüze edildiği zaman tüm ekstraselüler sıvıya dağılır (bu şekilde yaklaşık %20’si damar içinde kalırken %80’i interstisyel aralığa geçer). Büyük hacimlerde verildiği zaman, klor içeriği fazla olduğu için, dilüsyonel hiperkloremik asidoza yol açar; çünkü plazma klor konsantrasyonu yükseldiği sürece bikarbonat konsantrasyonu düşer. Serum fizyolojik, hipokloremik metabolik alkalozda ise tercih edilen bir kristalloiddir.

%3 NaCl (Hipertonik Salin)

%3-20’lik hipertonik NaCl şiddetli semptomatik hiponatremi tedavisinde kullanılır. Bazı otoriteler, hipovolemik şoktaki hastaların resüsitasyonunda %3-7.5’luk NaCl solüsyonlarının ilk tercih olarak kullanımını savunmaktadır.

Multipl Elektrolit Solüsyonları

Ringer Laktat

Ekstraselüler sıvı kompozisyonu üzerine en az etkisi olan solüsyondur. Normal salin solüsyonuna ek olarak fizyolojik konsantrasyonlarda K ve Ca ve asitliğini düzenlemek için laktat da eklenmiştir.

Bu solüsyon en fizyolojik kristalloiddir ve büyük hacimler gerektiği ileri derece yanıklarda, aşırı bulantı ve kusma ile sıvı kayıplarında ve volüm açığı ile birlikte olan ketoasidozda tercih edilmelidir. Ancak pratikte 24 saatte 2 L’nin üzerinde nadiren kullanılır, çünkü laktat karaciğerde Cori siklusu ile glukoza dönüşürken bikarbonat ortaya çıkar ve bu miktar çok olursa metabolik alkaloza neden olur. Karaciğer yetmezliğinde ise, laktat birikerek laktik asidoza neden olabilir. Diabetik hastalarda hiperglisemiye yol açabileceği için laktatlı solüsyonlardan kaçınılmalıdır. Laktatlı solüsyonların kullanılamayacağı bu gibi durumlar için (yani diabet, karaciğer yetmezliği) laktat içermeyen ringer solüsyonu bir alternatif olarak kullanılabilir.

İsolyte M

Postoperatif dönemde minimum enerji gereksiniminde ve günlük elektrolit ihtiyacının özellikle de potasyum ve fosfat kayıplarının karşılanmasında kullanılır. 500 ml ve 1000 ml’lik formatı mevcuttur. Düşük Na, yüksek K içeriğine sahip glikoz içerir.

İsolyte S

Ringer laktata alternatif olarak kullanılır. Laktat yerine asetat ve glukonat içerir. Alkali içeriği nedeniyle ishalle bağlı sıvı kayıplarında ve vücudun susuz ve tuzsuz kalması (dehidratasyon) durumunun tedavisinde ve bu durumun oluşmasını önlemek için tercih edilir, kusmalarda uygun değildir. 500 ml ve 1000 ml’lik formatları mevcuttur.

İsolyte P

Çocuklarda sıvı-elektrolit tedavisine uygun özel kristalloid solüsyonlar üretilmiştir. Bunlar genellikle dekstroz içerir ve sodyum ve klor konsantrasyonları daha düşüktür. Bu solüsyonlara örnek olarak %5 dekstroz + %0.2 veya %0.45 NaCl verilebilir. İsolyte P, çocuklarda postoperatif dönemde günlük elektrolit ve enerji gereksiniminin sağlanmasında kullanılır. Çocuklarda Dehidratasyon Akıl Kartı için tıklayınız.

Dekstroz Çözeltileri

Vücudun enerji gereksinimi için gerekli olan bir şekeri içeren, kan glukoz düzeyinin artmasına neden olan solüsyonlardır. Sistemik metabolik asidoza neden olabilirler. Derişimine göre %5, %10, %20, %30, %50 oranlarında formatları mevcuttur. %10 ve üstü Dekstroz çözeltileri hiperosmolar sıvılardır. Büyük damaryolu ile ve santral venlerden verilmelidirler.

%5 Dekstroz

Hipotonik olan %5 dekstroz, tek başına su kayıplarında ve sodyum kısıtlaması olan hastalarda idame solüsyonu olarak kullanılır. %5 dekstroz tek başına verilirse, infüze edilen su total vücut suyuna eşit olarak dağılır. %5 dekstroz, ayrıca NaCl içeren solüsyonlara da tonisiteyi sağlamak ve açlığa bağlı ketozis ve hipoglisemiyi önlemek amacıyla dahil edilmiştir.

%10 Dekstroz

%10 ve daha konsantre dekstroz solüsyonları elektrolit içermez ve sadece parenteral nutrisyonun bir komponenti olarak kullanılmaktadır.

%20 Dekstroz

%30 Dekstroz

%50 Dekstroz

Mannitol %20

Mannitol diüretik özelliğe sahip bir moleküldür. Artmış kafa içi basıncı ve göz içi basıncını azaltmak ya da böbreklerden atılan maddelerle olan zehirlenme durumlarında bu maddelerin böbreklerden atılımını teşvik etmek amacıyla da kullanılır. 100, 150, 250, 500, 1000 ml formatları mevcuttur. Her 1000 ml çözelti 200 gr mannitol içerir. Hiperosmolar bir çözeltidir.

Kaynaklar

• Ertuğrul Ö, et al. Acil Serviste Kristaloid ve Kolloid Sıvıların Kullanımı. ATUDER Eğitim Sunumları.
• Gültekin Y. Kristalloid Solüsyonlar ve Dekstrozlu Solüsyonların Klinik Kullanımı. Türk Yoğun Bakım Derneği Dergisi.
• Journal Agent. Yoğun Bakımda Sıvı ve Elektrolit Yönetimi. GKDAYBD. 2017;23(2):35-42.
• Deranged Physiology. The Physiological Response to Intravenous 5% Dextrose. CICM Primary Exam Resources.

İlgili Yazı

Vücut Sıvılarına Genel Bakış