Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Ayak bileği yaralanmaları acil servise başvuran travmalı hastaların çok büyük kısmını oluşturmaktadır ve bu hastaların hemen hemen tamamına yasal nedenlerle radyografi istenmektedir. Ayak bileği travmalarında standart olarak ön-arka ve yan grafiler istense de, aslında mortis grafi de dahil olmak üzere üç yönlü grafi çekilmelidir. Klinik gereklilik halinde oblik grafiler, stres grafileri, kruris veya ayak görüntülemeleri eklenmelidir.
Anatomi
Ayak bileği yuvası (mortis), dıştan fibula distal ucu ile içte tibianın oluşturduğu oluk içerisinde dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon hareketlerini yapan talus kemiğinden oluşur.
Ayak bileğinde stabilite; dış ve iç kollateral bağlar ile tibia ve fibula arasındaki interosseöz membran ve sindesmoz bağlarla sağlanır. Dış yan bağ kompleksi; anterior talofibular bağ (ATFL), kalkaneofibular bağ ve posterior talofibular bağdan oluşur. İç yandaki stabilite ise deltoid bağ tarafından sağlanır.
İstenen Düz Grafiler
- Ayak Bileği Ön-Arka (AP) Grafi
- Ayak Bileği Lateral Grafi
- Ayak Bileği Mortis Grafisi
Endikasyonlar
Acil serviste gereksiz radyasyon maruziyetini ve maliyeti azaltmak için Ottowa Ayak Bileği Kuralları kullanılmalıdır. Bu kurallar yüksek duyarlılığa sahiptir; kriterlere göre görüntüleme önerilmeyen hastaların %2’sinden azında kırık saptanmıştır. Ancak dikkati dağıtan yaralanma, intoksikasyon, nörolojik defisit veya kooperasyon kurulamayan durumlarda bu kurallar uygulanmamalıdır.
Ottowa Ayak Bileği Kriterleri
- Medial malleol üzerinde ve 6 cm çevresinde kemik hassasiyeti
- Lateral malleol üzerinde ve 6 cm çevresinde kemik hassasiyeti
- 5. Metatars tabanında kemik doku hassasiyeti
- Navikula üzerinde hassasiyet
- Vücut ağırlığını desteksiz 4 adım taşıyamama
Bu kriterlerden en az birinin varlığında grafik çekilmelidir.
Çekim Tekniği
AP (Ön-Arka) Grafi
Hasta masaya oturtulur. Bacağa kalçadan 20-25 derece internal rotasyon yaptırılır ve ayak tabanı filme dik tutulur. Santralizasyon talo-tibial eklemin ortasına yapılır.
Lateral Grafi
İstenen tarafın lateral yüzü filme değecek şekilde hasta yan çevrilir. Ayak ve kruris arasındaki açı 90 derece olmalıdır. Santralizasyon medial malleole dik yapılır.
Mortis Grafi
Alt ekstremite kalçadan 15° iç rotasyona çevrilir. Röntgen tüpü transmalleoler düzleme tam dik konumlandırılır.
Değerlendirme Basamakları
- Hasta Adı, Cinsiyeti, Yaşı kontrolü
- Teknik Kalite (Pozisyon ve doz)
- Kemik yapıların kortikal devamlılığı
- Yumuşak doku şişliği ve eklem mesafeleri
- Gerektiğinde karşı taraf (kontralateral) grafi ile kıyaslama (özellikle çocuklarda)
Kırık Örnekleri
Bimalleol Kırık
Bimalleol kırık, ayak bileğinde medial malleol (tibia iç kısmı) ve lateral malleol (fibula dış kısmı) kırıklarının birlikte olduğu durumdur. Genellikle inversiyon ve dış rotasyon mekanizmasıyla oluşur. Klinik olarak ağrı, şişlik, deformite ve üzerine basamama görülür. Bu kırıklar instabil kabul edilir ve çoğu zaman cerrahi tedavi gerektirir.
Trimalleol Kırık
Trimalleol kırık, bimalleol kırığa ek olarak tibianın arka kısmındaki posterior malleolün de kırıldığı durumdur. Yani medial, lateral ve posterior olmak üzere üç malleol etkilenmiştir. Eklem yüzeyi de bozulduğu için instabilite daha fazladır ve posttravmatik artrit riski yüksektir. Bu nedenle genellikle cerrahi tedavi tercih edilir.
Maisonneuve Kırığı
Maisonneuve kırığı, ayak bileği travması ile birlikte proksimal fibula kırığı ve syndesmoz (tibia-fibula bağları) yaralanmasının birlikte olduğu özel bir kırık tipidir. Çoğunlukla dış rotasyon mekanizması ile oluşur. Medial malleol kırığı veya deltoid ligament yaralanması eşlik edebilir. Klinik olarak ayak bileği ağrısına ek olarak diz seviyesinde (fibula başı) hassasiyet olması önemli bir ipucudur. Sık atlanabilen bir yaralanmadır ve ciddi instabiliteye yol açtığı için genellikle cerrahi tedavi gerektirir.
Mortis Grafi Değerlendirme
Mortis grafisinde eklem aralığı (clear space) her yerde eşit olmalıdır. Medial clear space 4 mm’nin üzerinde ise talus laterale kaymış demektir ve instabilite göstergesidir. Tibiofibular clear space ise 6 mm’den küçük olmalıdır.
- Tibiofibular Overlap: Tibia ve fibulanın üst üste gelen kısmı > 6 mm olmalıdır.
- Tibiofibular Clear Space: < 6 mm olmalıdır.
- Medial Clear Space: ≤ 4 mm olmalıdır.
Weber Sınıflaması
Lateral malleol kırıklarının fibula üzerindeki seviyesine göre yapılan sınıflamadır:
- Weber A: Sindesmoz seviyesinin altında (Stabil).
- Weber B: Sindesmoz seviyesinde (Değişken stabilite).
- Weber C: Sindesmoz seviyesinin üzerinde (İnstabil, sindesmoz hasarı eşlik eder).
Kaynaklar
- Radiopaedia.org
- RadiologyMasterclass.co.uk
- Geeky Medics – Ankle X-ray Interpretation
- TOTBİD Dergisi – Ayak Bileği Yaralanmaları
İlgili Yazı
