Koroziv Madde İçimi Acil Yaklaşım

Koroziv (kostik) maddeler, özellikle ev temizlik ürünleri olarak yaygın kullanılan kimyasallardır. Çocuklarda sıkça kazara, yetişkinlerde ise intihar amacıyla alınmaktadır. Bu maddelerin tüketilmesi tüm gastrointestinal sistemi (GİS) etkileyebilir; ancak üst GİS (özofagus ve mide) bölgesinde hızlı ve ciddi yanıklara yol açma potansiyeli yüksektir.

Oluşan yanıkların yaklaşık %20’si özofagusu etkileyerek “koroziv özofajit” olarak adlandırılan duruma neden olur. Akut dönemi atlatıldığında iyileşme sürecinde özofagusta darlık (striktür) veya malignite (kanser) gelişme riski taşımaktadır. Özellikle çocuklar, ciddi morbidite ve mortaliteye karşı daha savunmasızdır.

Anatomi Ve Hedef Bölgeler

Üst sindirim sistemi; ağız, farinks, yemek borusu (özofagus), mide ve duodenumdan oluşur. Kostik madde alımına bağlı doku hasarı genellikle bu bölgelerde yoğunlaşır. Yemek borusu, alkali hasara en duyarlı olan bölge iken; mide, asidik hasara en yatkın bölgedir. Şiddetli vakalarda bağırsak perforasyonu veya mediastinit gelişebilir.

Epidemiyoloji

• Çocuklar: Kazara yutulmalar genellikle 5 yaş altı çocuklarda görülür (Zirve: ~2 yaş).
• Yetişkinler: Genellikle intihar amacıyla kasten alım mevcuttur; sonuçlar daha yıkıcıdır.
• Mekan: Vakaların %93’ü ev ortamında meydana gelir.

Etiyoloji Ve Sınıflandırma

Patofizyoloji

Doku hasarının şiddeti pH değerine, miktara, konsantrasyona ve temas süresine bağlıdır.

• Alkali Hasarı (Likefaksiyon Nekrozu): En ciddi hasardır.
  1. Akut Nekrotik Faz (1-4 gün): Hücre ölümü ve yoğun inflamasyon.
  2. Ülserasyon Fazı (3-12 gün): Ölü dokuların dökülmesi. Perforasyon riskinin en yüksek olduğu dönemdir.
  3. Skatrizasyon Fazı (3. hafta+): Skar dokusu ve darlık (striktür) gelişimi.
• Asit Hasarı (Koagülasyon Nekrozu): Yüzeyel eskar oluşumu penetrasyonu sınırlar ancak mide çıkışında (pilor) darlığa sıkça neden olur.

Klinik Bulgular

Semptomlar içilen maddenin türüne göre değişir. Dikkat: Ağızda yanık olmaması, özofagus veya midede ciddi hasar olmadığını garanti etmez!

• Ağız/Boğaz: Yanma, salya artışı (hipersalivasyon), dudak ödemi.
• GİS: Disfaji (yutma güçlüğü), odinofaji (ağrılı yutma), hematemez, karın ağrısı.
• Solunum: Ses kısıklığı, stridor, nefes darlığı (Laringeal ödem/aspirasyon).
• Sistemik: Taşikardi, hipotansiyon ve şok (Perforasyon belirtisi olabilir).

Tanı Ve Endoskopi

Tanı anamnez ve fizik muayene ile konur. Görüntülemede perforasyon şüphesi varsa ayakta direkt batın grafisi (ADBG) veya akciğer grafisinde serbest hava aranır.

Endoskopi (Altın Standart)

Genellikle ilk 24-48 saat içinde yapılmalıdır. Yanıklar Zargar sınıflamasına göre derecelendirilir:

• Evre I: Ödem ve hiperemi. Prognoz mükemmel.
• Evre IIa/b: Ülserasyonlar. IIb evresinde striktür riski yüksektir.
• Evre III/IV: Transmural nekroz ve perforasyon.

Acil Tedavi Yaklaşımı

1. İlk Müdahale

• ABC: Havayolu güvenliği esastır. Stridor varsa erken entübasyon düşünülmelidir.
• Oral Alım: Kesilmelidir (NPO).
• Sıvı Tedavisi: Kristaloidlerle hidrasyon sağlanmalıdır.

2. Yapılmaması Gerekenler (Kritik!)

• ⛔ Kusturma: Madde özofagustan tekrar geçerek hasarı artırır.
• ⛔ Nötralizasyon: Ekzotermik reaksiyon (ısı) yaratarak termal yanık ekler.
• ⛔ Aktif Kömür: Kostik maddeleri bağlamaz ve endoskopik görüntüyü engeller.

3. İlaç Tedavisi

• PPI / H2 Bloker: Gastrik asiditeyi azaltmak için başlanır.
• Antibiyotik: Sadece perforasyon şüphesi veya enfeksiyon bulgusunda başlanır.
• Steroidler: Rutin kullanımı tartışmalıdır; striktürü önlemek amacıyla derece IIb yanıklarda tercih edilebilir.

Komplikasyonlar

• Erken: Perforasyon (mediastinit/peritonit), hava yolu obstrüksiyonu.
• Geç: Özofagus darlığı (striktür) en sık komplikasyondur. Yıllar sonra yassı hücreli kanser riski artar.

Kaynaklar

• NCBI Bookshelf: Caustic Ingestion (StatPearls)
• Toraks Derneği: Kostik Madde Yaralanmaları Kılavuzu

İlgili Yazı

Çocuklarda Yabancı Cisim Yutulması ve Acil Yaklaşım