Bu İçerik Sadece Aboneler İçindir
Halk arasında basur olarak bilinen hemoroid, minimal rahatsızlıktan dayanılmaz ağrıya kadar değişen semptomlara yol açabilen yaygın bir patolojidir. Oldukça sık karşılaşılan bir sorun olmasına karşın hastalar genellikle utanma duygusu yüzünden doktora başvurmazlar. Bu nedenle hastalığın görülme sıklığı konusunda net bir yorum yapılamamaktadır.
Anatomi
Hemoroidal dokular aslında bağ dokusu, çizgisiz kas lifleri ve damarlardan oluşan, mukoza ile örtülmüş yastıkçıklar olup distal rektum ve anal kanalın normal anatomik yapısının bir parçasıdır. Defekasyon ve anal kontinansın sağlanmasında rol oynarlar.
Hemoroidler anatomik ve klinik olarak üç gruba ayrılırlar:
- İnternal Hemoroidler: Başlangıç noktaları dentat çizginin üzerindedir. Üzerleri rektal mukoza, kolumnar mukoza veya transisyonel epitel ile kaplıdır.
- Eksternal Hemoroidler: Zengin bir sinir ağına sahip anorektumu çevreleyen damar kompleksleridir. Dentat çizginin distalinde yer alırlar.
- Kombine Hemoroidler: Her iki yapının birlikte bulunmasıdır.
Epidemiyoloji
Hemoroidal hastalık toplumun %30’undan fazlasını etkileyen sık görülen bir durumdur. Amerika’da yıllık prevalans %4.4 olarak tahmin edilmektedir. Her iki cinsiyette en yüksek prevalans oranları 45-65 yaş arasında görülmektedir.
Etiyoloji
Hemoroidlerin kesin patofizyolojisi tam olarak anlaşılamamış olsa da çok faktörlü olduğuna inanılmaktadır. Temel mekanizma; anal kanalda dinlenim basıncı artışı, venöz dönüşte azalma, venöz dilatasyon ve bağ dokularda zayıflama sonucu anal yastıkçıkların distale kayması (prolapsus) olarak kabul edilir.
Predispozan faktörler:
- Kronik konstipasyon (kabızlık)
- Aşırı ıkınma ile gerçekleşen defekasyon
- Düşük lifli diyet
- Anal bölgedeki basınç artışı (gebelik, karın içi basıncı arttıran durumlar)
- Genetik yatkınlık
- Yaş ilerlemesi (bağ dokusunun zayıflaması)
Sınıflama
İnternal hemoroidler büyüklüklerine göre 4 derecede sınıflanırlar:
- 1. Derece: Daima anal kanal içinde bulunan, prolabe olmayan küçük hemoroidler.
- 2. Derece: Defekasyon sırasında dışarı çıkan, ancak işlem sonunda kendiliğinden içeri çekilen hemoroidler.
- 3. Derece: Defekasyon sırasında dışarı çıkan, kendiliğinden dönmeyen ancak el yardımıyla içeri itilebilen hemoroidler.
- 4. Derece: Anal kanaldan devamlı prolabe durumda olan ve içeri itilemeyen hemoroidler.
Tanı
Tanı, perianal bölge fizik muayenesi, rektal tuşe, anoskopi ve gerekirse rektoskopi ile kolayca konulabilir.
Konsültasyon
Aşağıdaki durumlarda hastalar Genel Cerrahi bölümüne acil konsülte edilmelidir:
- Tromboze hemoroid ve şiddetli ağrı
- Şiddetli kanama ve anemi varlığı
- Evre 4 hemoroidler
- Rektal prolapsus veya defekasyon obstrüksiyonu şüphesi
Klinik
Semptomlar hemoroidin tipine ve derecesine göre değişkenlik gösterir:
- Rektal Kanama: En sık bulgudur. Genellikle defekasyon sonrası görülen parlak kırmızı renkli taze kan şeklindedir.
- Protrüzyon: Defekasyon sırasında eline kitle (pake) gelmesi.
- Ağrı: İnternal hemoroidlerde normalde ağrı yoktur; ancak tromboz veya iskemi gelişirse şiddetli ağrı olur.
- Eksternal Hemoroidler: Tromboz gelişmedikçe genelde asemptomatiktirler. Tromboz geliştiğinde perianal ödem ve 48 saatte pik yapan şiddetli ağrı görülür.
- Diğer Bulgular: Kaşıntı, mukus akıntısı ve anal bölgede yanma hissi.
Fizik Muayene
Muayene sol lateral dekübit veya yüzüstü pozisyonda yapılır. Hemoroidler tipik olarak üç pozisyonda (sol yan, sağ ön, sağ arka) görülür. Hastadan ıkınması istenerek pakelerin derecesi saptanır. Rektal tuşede iç hemoroidler yumuşak oldukları için zor hissedilir, kitle ayrımı için dikkatli olunmalıdır.
Komplikasyonlar
- Ödem ve konjesyon
- Tromboz
- Şiddetli kanama ve kronik kan kaybına bağlı anemi
- Strangülasyon ve nekroz (özellikle Evre 3-4’te)
Ayırıcı Tanı
Ayırıcı tanıda şu patolojiler dışlanmalıdır:
- Kanama için: Anal fissür, kolon polipleri, İBH, kolon divertikülleri, kolon ve anal kanserler.
- Sarkma için: Rektal prolapsus, anal polipler, skin tag.
- Ağrı için: Perianal apse, fistül, anal fissür.
Tedavi
Tedavi, hemoroidin evresine ve hastanın şikayetlerine göre planlanır. Çoğu vaka konservatif tedaviyle düzelir.
1. Derece Hemoroidler
Genellikle medikal ve diyet tedavisi yeterlidir:
- Yüksek Lifli Diyet: Günlük 20-30 gr lif.
- Sıvı Alımı: Günde en az 2-2.5 litre su.
- Oturma Banyosu: Günde 2-3 kez 10-15 dakika ılık suda (40°C).
- Topikal Tedavi: Hidrokortizonlu pomadlar ve lokal anestezikler.
2., 3. ve 4. Derece Hemoroidler
Medikal tedaviye yanıt vermeyen durumlarda şunlar uygulanır:
- Endoskopik band ligasyonu (boğma tedavisi)
- Skleroterapi ve fotokoagülasyon
- Cerrahi Tedavi (Hemoroidektomi): Evre 4 ve dirençli vakalarda.
Acil Servis Yaklaşımı
- Yeterli sıvı ve lifli gıda alımı önerilir.
- Tuvalette uzun süre kalma (3-5 dakikayı geçmemeli) ve aşırı ıkınmadan kaçınılmalıdır.
- Ilık su oturma banyoları tavsiye edilir.
- Şiddetli ağrıda sistemik NSAİİ (Diklofenak vb.) yapılabilir.
- Dışkı yumuşatıcılar, vaskülotroplar ve topikal anestezik kremler reçete edilir.
Reçete Örneği
Kaynaklar
- Türk Cerrahi Derneği Hemoroid Kılavuzu
- Mott T, Latimer K, Edwards C. Hemorrhoids: Diagnosis and Treatment Options. Am Fam Physician. 2018.
- Sun Z, Migaly J. Review of Hemorrhoid Disease: Presentation and Management. Clin Colon Rectal Surg. 2016.
İlgili Yazı
