Kulak burun boğaz (KBB) acilleri, acil serviste sık karşılaşılan başvuru nedenleri arasında yer alır. Bu acil durumlar tüm yaş gruplarında görülebilir ve enfeksiyonlar, travmalar, yabancı cisimler ve vasküler nedenler gibi farklı etiyolojilere bağlı gelişebilir. En sık görülen KBB acilleri arasında epistaksis (burun kanaması), kulak, burun ve boğazda yabancı cisimler, stridor, travmalar ve yüz kemik kırıkları bulunmaktadır. Bu durumların hızlı değerlendirilmesi ve zamanında müdahale edilmesi hem hayat kurtarıcı olabilir hem de gelişebilecek komplikasyonları azaltabilir.
KBB sistemi solunum, yutma, işitme ve denge gibi hayati fonksiyonlarda önemli rol oynar. Bu nedenle bu bölgeye ait bazı hastalıklar kısa sürede hava yolu obstrüksiyonu, ciddi kanama veya hızla ilerleyen enfeksiyonlar nedeniyle yaşamı tehdit eden tablolara dönüşebilir. Acil servise başvuran hastalarda stridor, dispne, disfaji, şiddetli boğaz ağrısı, boyun şişliği, ani işitme kaybı, vertigo ve kontrol edilemeyen epistaksis gibi bulgular KBB kaynaklı acil durumları düşündürmelidir.
KBB acilleri acil servis başvurularının önemli bir bölümünü oluşturur. Yapılan çalışmalarda başvuruların önemli kısmının kulak ve burun kaynaklı olduğu, pediatrik hastalarda en sık yabancı cisimlerin, ileri yaş grubunda ise stridor ve hava yolu problemlerinin ön plana çıktığı bildirilmiştir. Bu nedenle erken tanı ve uygun tedavinin hızlı şekilde başlanması hastalığın ilerlemesini önlemek ve komplikasyonları azaltmak açısından büyük önem taşır.
Bu yazıda acil serviste sık karşılaşılan KBB acilleri; etiyoloji, epidemiyoloji, patofizyoloji, anamnez, fizik muayene, tanı ve tedavi başlıkları altında özetlenmiştir. Bu içerik Acil Çalışanları ekibi tarafından güncel literatür ve kılavuzlar esas alınarak hazırlanmıştır.
KBB Acilleri
1. Hava yolu ile ilişkili KBB acilleri
Hayatı tehdit eden ve öncelikle hava yolu değerlendirmesi gerektiren durumlardır.
- Epiglottit
- Laringotrakeobronşit (Krup sendromu)
- Laringeal ödem / anjiyoödem
- Peritonsiller apse
- Retrofarengeal apse
- Parafarengeal apse
- Laringeal travma
- Yabancı cisim aspirasyonu
- Boyun hematomu (travma sonrası)
2. Kanama ile seyreden KBB acilleri
Hızlı müdahale gerektirebilir.
- Epistaksis (burun kanaması)
- Anterior epistaksis
- Posterior epistaksis
- Post-tonsillektomi kanaması
- Nazal travmaya bağlı kanamalar
3. Enfeksiyöz KBB acilleri
- Akut mastoidit
- Malign otitis externa
- Derin boyun enfeksiyonları
- Akut epiglottit
- Ludwig anjini
- Akut bakteriyel sinüzit komplikasyonları
- Orbital selülit
- Kavernöz sinüs trombozu
4. Travmatik KBB acilleri
- Nazal fraktür
- Septal hematom
- Temporal kemik fraktürü
- Laringeal travma
- Yüz ve maksillofasiyal travmalar
5. Yabancı cisimler
- Burun yabancı cismi
- Kulak yabancı cismi
- Farenks / özofagus yabancı cismi
- Hava yolu yabancı cismi
6. Diğer KBB acilleri
- Ani sensörinöral işitme kaybı
- Şiddetli vertigo (vestibüler nörit, labirentit)
- Akut açı kapanması glokomu ile karışabilen orbital ağrı tabloları
- Bell paralizisi
- Trismus ile seyreden enfeksiyonlar
Acil serviste özellikle dikkat edilmesi gerekenler
KBB acillerinde aşağıdaki durumlar kırmızı bayrak kabul edilir:
- Stridor
- Disfaji / odinofaji
- Trismus
- Boyunda şişlik
- Ses değişikliği
- Hızlı ilerleyen enfeksiyon
- Kontrol edilemeyen kanama
Anatomi
Etiyoloji
Kulak burun boğaz (KBB) acilleri farklı patolojik mekanizmalar sonucu ortaya çıkabilen geniş bir hastalık grubunu kapsar. Bu durumlar en sık enfeksiyöz, travmatik, vasküler ve obstrüktif nedenlere bağlı gelişir. Üst solunum yolu enfeksiyonları ve bunların komplikasyonları özellikle çocukluk çağında önemli bir yer tutarken, erişkin hastalarda epistaksis, vertigo ve ani işitme kaybı gibi durumlar daha sık görülür.
Enfeksiyonlar KBB acillerinin önemli bir bölümünü oluşturur. Epiglottit, peritonsiller apse, retrofarengeal apse ve Ludwig anjini gibi derin boyun enfeksiyonları hızlı ilerleyerek hava yolu obstrüksiyonuna yol açabilir. Travmatik nedenler arasında nazal fraktürler, laringeal travmalar ve yabancı cisim aspirasyonu yer alır. Bunun yanında vasküler kökenli epistaksis ve vestibüler sistem hastalıkları da acil servis başvurularının önemli nedenleri arasındadır.
Epidemiyoloji
KBB acilleri acil servis başvuruları içerisinde önemli bir paya sahiptir. En sık görülen KBB acilleri arasında epistaksis, vertigo, yabancı cisimler ve akut enfeksiyon komplikasyonları yer almaktadır. Epistaksis özellikle ileri yaş hastalarda ve hipertansiyon öyküsü olan bireylerde daha sık görülürken, burun ve kulak yabancı cisimleri çocukluk çağında daha yaygındır.
Derin boyun enfeksiyonları ve epiglottit daha nadir görülmekle birlikte, hızlı ilerleyen klinik seyirleri nedeniyle yüksek morbidite riski taşır. Ayrıca yaşlı hastalarda malign otitis externa gibi ciddi enfeksiyonlar diyabet ve immünsüpresyon ile ilişkilidir. Bu nedenle yaş, komorbid hastalıklar ve bağışıklık durumu KBB acillerinin görülme sıklığını etkileyen önemli faktörlerdir.
Patofizyoloji
KBB acillerinin patofizyolojisi genellikle üç temel mekanizma üzerinden gelişir: hava yolu obstrüksiyonu, enfeksiyon ve kanama. Üst hava yolu anatomik olarak dar bir bölge olduğu için inflamasyon, ödem veya kitle etkisi kısa sürede ciddi hava yolu daralmasına yol açabilir. Özellikle epiglottit ve derin boyun enfeksiyonlarında gelişen ödem, solunum yetmezliğine kadar ilerleyebilen ciddi obstrüksiyon oluşturabilir.
Enfeksiyonlar lokal inflamasyon, doku nekrozu ve apseler yoluyla çevre anatomik yapılara yayılabilir. Derin boyun enfeksiyonlarında enfeksiyon mediastene kadar ilerleyerek mediastinit gibi hayatı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir. Epistaksiste ise nazal mukozadaki vasküler yapıların hasarı veya basınç artışı kanamaya yol açar. Vestibüler sistem hastalıklarında ise iç kulaktaki denge mekanizmalarının bozulması sonucu vertigo ve denge kaybı gelişir.
Klinik
Anamnez
KBB acilleri değerlendirilirken ayrıntılı anamnez tanıya ulaşmada kritik öneme sahiptir. Hastanın şikâyetinin başlangıç zamanı, süresi ve progresyonu dikkatle sorgulanmalıdır. Ani başlangıçlı dispne, stridor, yutma güçlüğü, ses değişikliği veya hızlı ilerleyen boyun şişliği üst hava yolu obstrüksiyonu açısından önemli ipuçlarıdır.
Epistaksis değerlendirilirken kanamanın süresi, miktarı, önceki epistaksis öyküsü ve antikoagülan ilaç kullanımı sorgulanmalıdır. Vertigo şikâyeti olan hastalarda baş dönmesinin karakteri, süresi, tetikleyici faktörler ve eşlik eden nörolojik semptomlar değerlendirilmelidir. Ayrıca travma öyküsü, yabancı cisim aspirasyonu şüphesi, ateş ve enfeksiyon belirtileri mutlaka sorgulanmalıdır.
Fizik muayene
KBB acillerinde fizik muayene sistematik şekilde yapılmalıdır. İlk olarak hastanın hava yolu açıklığı ve solunum durumu değerlendirilmelidir. Stridor, solunum sıkıntısı veya yardımcı solunum kaslarının kullanımı hava yolu obstrüksiyonu açısından önemli bulgulardır.
Baş ve boyun muayenesinde nazal kavite, orofarenks ve kulak dikkatle incelenmelidir. Orofarenks muayenesinde tonsiller hipertrofi, peritonsiller şişlik veya uvula deviasyonu peritonsiller apseyi düşündürebilir. Boyunda hassasiyet, şişlik veya krepitasyon derin boyun enfeksiyonu veya travmayı gösterebilir. Otoskopik muayene ise kulak enfeksiyonları ve yabancı cisimlerin değerlendirilmesinde önemlidir.
Tanı ve değerlendirme
KBB acillerinde tanı çoğu zaman klinik değerlendirme ile konulsa da bazı durumlarda görüntüleme ve laboratuvar testleri gerekebilir. Boyun ve paranazal sinüs bilgisayarlı tomografisi, derin boyun enfeksiyonlarının ve apselerin değerlendirilmesinde önemli bir tanı aracıdır.
Nazal endoskopi ve laringoskopi üst hava yolu patolojilerinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Vertigo şikâyeti olan hastalarda nörolojik değerlendirme yapılmalı ve santral nedenler dışlanmalıdır. Gerekli durumlarda tam kan sayımı, inflamasyon belirteçleri ve kültür testleri enfeksiyonların değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.
Tedavi
KBB acillerinin yönetiminde temel yaklaşım hava yolu güvenliğinin sağlanması ve hayatı tehdit eden durumların hızlı şekilde kontrol altına alınmasıdır. Hava yolu obstrüksiyonu riski olan hastalarda erken dönemde ileri hava yolu hazırlığı yapılmalıdır.
Enfeksiyon kaynaklı acillerde geniş spektrumlu antibiyotik tedavisi ve gerektiğinde cerrahi drenaj uygulanabilir. Epistaksis tedavisinde nazal tampon, vazokonstriktör ajanlar ve endoskopik girişimler kullanılabilir. Vestibüler hastalıklarda semptomatik tedavi ve altta yatan nedenin yönetimi önemlidir. Travmatik durumlarda ise kanama kontrolü, stabilizasyon ve gerekli cerrahi müdahaleler planlanmalıdır.
Kaynaklar
- PMC: Ear, nose, and throat emergencies in primary care
- Deutsches Ärzteblatt International: Ear, Nose, and Throat Emergencies
- Ministry of Health Bhutan: ENT Emergencies
İlgili yazı
Epistaksis (Burun Kanaması) Yönetimi
