Dalış Acilleri

Üç tarafı denizlerle çevrili ülkemiz, eşsiz sualtı zenginlikleriyle hem yerli hem de yabancı turistler için cazip bir dalış merkezi konumundadır. Özellikle yaz aylarında turizm sezonunun açılmasıyla birlikte, birçok kişi sualtının büyüleyici dünyasını keşfetmek için dalış etkinliklerine katılmaktadır.

Turistik Dalışlar ve Profesyonel Dalgıçlık
Türkiye Sualtı Sporları Federasyonu tarafından onaylanan ve denetlenen dalış tekneleri, bu turizm faaliyetinin güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlar. Turistik dalışlar genellikle 15-30 dakikalık sürelerle ve maksimum 5 metre derinlikte yapılır. Bu dalışlar, eğitimsiz kişiler için uygun bir deneyim sunarken, profesyonel dalgıçlar seviyelerine bağlı olarak daha derin ve uzun süreli dalışlar gerçekleştirebilmektedir.

Sualtı Güvenliği ve Riskler
Dalış, insan fizyolojisine aykırı bir çevrede gerçekleştiği için özel bir hazırlık ve dikkat gerektirir. Profesyonel rehberler eşliğinde sıkı güvenlik önlemleri alınmasına rağmen, dalış sırasında yaşanabilecek aksilikler hayati riskler taşıyabilir. Basınç değişiklikleri, ekipman arızaları veya dalgıçlık kurallarına uyulmaması ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, dalış öncesi gerekli eğitimlerin alınması ve tüm güvenlik protokollerine uyulması büyük önem taşır.

PATOFİZYOLOJİ

SCUBA Dalış Sistemleri ve Basınç Fiziği
SCUBA (Self-Contained Underwater Breathing Apparatus), 1942 yılında tanıtıldıktan sonra sualtında solunum yapmayı mümkün kılan valf sistemi ve regülatörlerle sürekli gelişim göstermiştir. Günümüzde SCUBA dalışlarında kullanılan sistemler, açık ve kapalı devre olarak ikiye ayrılır. Bu sistemlerde kullanılan gaz karışımları genellikle oksijen, nitrojen ve helyumdan oluşur.

Basınç ve Dalış Fiziği

Dalış sırasında insan vücudu, basınç değişikliklerine maruz kalır ve bu durumun etkilerini anlamak için sıvılar ve gazlara ait fizik kanunlarının iyi bilinmesi gerekir.

• Deniz Seviyesinde Basınç: İnsan vücudu, deniz seviyesinde 1 atm (760 mmHg veya 1 bar) basınca maruz kalır.
• Derinlik ve Basınç Artışı: Kabaca her 10 metre derinlikte, insan vücudu üzerinde 1 bar ek basınç oluşur.
• Mutlak Basınç Kavramı: Sualtında vücudun maruz kaldığı toplam basınç, Mutlak Basınç olarak ifade edilir. (Mutlak Basınç = Hidrostatik Basınç + Atmosfer Basıncı)
  • Deniz seviyesi (0 metre): 1 bar
  • 10 metre derinlik: 2 bar (1 bar atmosfer + 1 bar hidrostatik)
  • 20 metre derinlik: 3 bar

Boyle Kanunu ve Akciğer Hacmi

Sabit sıcaklık altında bir gazın hacmi, gazın basıncıyla ters orantılıdır (P1 x V1 = P2 x V2). Derinlik arttıkça basınç artar, bu nedenle akciğer hacmi ters orantılı olarak azalır.

Henry Kanunu ve Nitrojenin Etkisi

Bir gazın bir sıvı üzerindeki çözünürlüğü, gazın sıvı üzerindeki kısmi basıncı ile doğru orantılıdır.

• Derinlik ve Basınç Artışı: Derinlik arttıkça, vücuda uygulanan mutlak basınç artar. Nitrojen dokular ve sıvılar içinde daha fazla çözünür.
• Yüzeye Ani Çıkış: Basınç hızla azalırsa, çözünmüş nitrojen gaz fazına geçer.
• Dekompresyon Hastalığı (Vurgun): Nitrojenin gaz fazına geçmesiyle oluşan mikro kabarcıklar, kan damarlarını ve dokuları tıkayarak ciddi semptomlara yol açar.

BAROTRAVMALAR

Barotravmalar, dalış sırasında basınç değişikliklerinden kaynaklanan ve genellikle içinde hava bulunan organları etkileyen hasarlardır (Orta kulak, sinüsler, akciğerler vb.).

1. Kulak Barotravmaları

• Dış Kulak: Buşon varlığında hava boşluğu sıkışarak hasar verebilir.
• Orta Kulak (Barotit): En sık görülen barotravmadır. Östaki borusu disfonksiyonu sonucu basınç eşitlenemezse oluşur.
  • Klinik: Şiddetli kulak ağrısı, çınlama, işitme kaybı.
  • Tedavi: Dekonjestanlar, analjezikler. Perforasyon varsa dalış yasaklanır.
• İç Kulak: Vertigo, nistagmus ve ani işitme kaybı triadı ile seyreder. Kalıcı hasar riski vardır.

2. Sinüs Barotravmaları

En sık frontal ve maksiller sinüslerde görülür. Sinüzit varlığında risk artar.

• Klinik: Yüz ağrısı, burun kanaması.
• Tedavi: Dekonjestanlar, analjezikler, gerekirse antibiyotik.

3. Akciğer Barotravmaları

Basınç değişikliklerinin akciğer dokusuna zarar vermesiyle oluşur.

• İnişte: Akciğer hacmi rezidüel volümün altına düşerse intraalveoler kanama ve ödem gelişebilir (Akciğer sıkışması).
• Çıkışta: Soluk verilmeden ani yükselme, alveollerdeki gazın genleşmesine ve yırtılmasına neden olur.
  • Komplikasyonlar: Pnömotoraks, pnömomediastinum, subkutan amfizem, arteryal gaz embolisi.

DEKOMPRESYON HASTALIĞI (VURGUN)

Dalgıçlarda iniş sırasında dokularda çözünen gazların (nitrojen), çıkışta basıncın azalmasıyla gaz kabarcıklarına dönüşmesi sonucu oluşur.

Tip 1 Dekompresyon Hastalığı (Hafif)

• Etkilenen Bölge: Kas-iskelet sistemi, deri, lenfatik sistem.
• Klinik:
  • Bends (Eklem Ağrısı): En sık omuz ve dirsekte, hareketle değişmeyen derin ağrı.
  • Deri: Kaşıntı, döküntü, Kütis Marmorata (Mermerimsi cilt görünümü).
• Tedavi: %100 Oksijen, hidrasyon. Düzelmezse rekompresyon.

Tip 2 Dekompresyon Hastalığı (Ağır)

• Etkilenen Bölge: Sinir sistemi (Spinal kord, beyin), kardiyopulmoner sistem, iç kulak.
• Klinik:
  • Nörolojik: Parezi, parapleji, mesane/bağırsak disfonksiyonu, bilinç değişikliği.
  • Pulmoner (Chokes): Göğüs ağrısı, öksürük, nefes darlığı, şok.
  • Vestibüler (Staggers): Vertigo, bulantı, kusma.
• Tedavi: Acil Rekompresyon Tedavisi (Hiperbarik Oksijen).

İMMERSİYON PULMONER ÖDEMİ

Dalış sırasında periferik kanın toraksa göllenmesi sonucu gelişen non-kardiyojenik akciğer ödemidir.

• Klinik: Dalış sırasında başlayan dispne, öksürük, hemoptizi.
• Tedavi: %100 Oksijen, destek tedavisi. Tekrar dalış önerilmez.

GAZ TOKSİSİTELERİ

• Oksijen Toksisitesi: Yüksek basınç altında yüksek konsantrasyonlu oksijen solunması sonucu oluşur. (SSS: Nöbet, baş dönmesi / Akciğer: Yanma, öksürük).
• Nitrojen Narkozu (Derinlik Sarhoşluğu): Derin dalışlarda (genellikle >30m) nitrojenin narkotik etkisiyle oluşur. Öfori, karar verme yetisinde bozulma görülür. Daha sığ derinliğe çıkıldığında düzelir.

HASTANE ÖNCESİ VE ACİL YAKLAŞIM

1. ABC Değerlendirmesi: Hava yolu, solunum ve dolaşım güvenliğini sağla.
2. %100 Oksijen: Mümkünse geri dönüşümsüz maske ile (10-15 L/dk) yüksek akım oksijen başla.
3. Pozisyon: Hasta yatay (supin) pozisyonda tutulmalıdır. Bilinç kapalıysa sol yan yatış (koma) pozisyonu verilir. (Trendelenburg artık önerilmemektedir).
4. IV Hidrasyon: İzotonik NaCl ile damar yolu açılmalı ve hidrasyon sağlanmalıdır. (Dextroz içeren sıvılardan kaçınılmalıdır).
5. İletişim ve Sevk: En yakın Hiperbarik Oksijen Tedavisi (HBOT) merkezi ile iletişime geçilmeli ve hasta hızla sevk edilmelidir.
6. Transport: Hava transportu gerekiyorsa kabin basıncı deniz seviyesine ayarlanmalı veya düşük irtifadan uçuş yapılmalıdır.
7. Pnömotoraks: Tansiyon pnömotoraks şüphesi varsa iğne dekompresyonu veya tüp torakostomi uygulanmalıdır.

SORU

PODCAST

(Podcast linki buraya eklenecek)

KAYNAKLAR

• NCBI – Diving Emergencies
• UpToDate – Complications of SCUBA
• Tüm Yönleriyle Acil Tıp Çevresel Aciller Dalış Acilleri – Zeynep Kekeç
• Temel Başvuru Kitabı Cander Acil Tıp Bölüm 9 Tüple Dalış Hiperbarizm

İLGİLİ YAZI

Suda Boğulmalar