Yanık : Olay Yeri ve Acil Servis Yaklaşımı

1
4111

2012 yılında Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan “Yanık Yaralanmaları Tedavi Algoritmasın”dan derlediğimiz bu yazıda olay yerinde ve acil servislerde yanık hastalarına ilk yaklaşımda neler yapılması gerektiğinden bahsedeceğiz. Sağlık bakanlığınca hazırlanan bu kılavuzda hastaların sevkinden, özel yanıkların tedavisine kadar ayrıntılı olarak neredeyse her konuya değinilmiş, kılavuzun tamamı için linki tıklayınız.

Üzerinden uzunca bir süre geçmesine rağmen yanık vakalarında bizlere faydalı olabileceği düşündüğümüz bilgileri sizlere sunmaya çalıştık. İlerleyen yazılarımızda daha güncel bilgileri sizlere sunmaya çalışacağız. Hepinize iyi okumalar dileriz..

  1. Hava yolu açıklığı, solunum ve dolaşım değerlendirilmelidir. Çoklu travması olan olguda “yanığı unutun” prensibi geçerlidir ve hayati tehlike arz eden yaralanma öncelikle yönetilmelidir.
  2. İlk yapılması gereken kazazedenin yakıcı ajandan uzaklaştırılması ve yanmanın sonlandırılmasıdır.
  3. Küçük yanıklarda, yanan bölge ilk 15 dakika içerisinde akan çeşme suyu altında 20 dakika tutularak yanma süreci durdurulur.
  4. Sıcak sıvı yanıkları ıslanan tüm kıyafetler çıkarılır,
  5. Alev yanıkları
  • Hasta kaza yerinden uzaklaştırılarak açık havaya çıkarılır, mümkün değilse yangın söndürülür,
  • Karbon monoksit veya duman zehirlenmesini kontrol edilir, hasta %100 O2 solutulur,
  • Endotrakeal entübasyon gerekliliği değerlendirilir
  1. Elektrik yanıkları
  • Üç ayrı yolla yaralanma olabilir; akım sonucu gerçek elektrik yaralanması, ark yanıkları ve elektrik akımıyla tutuşma sonucu alev yanığı.
  • Elektrik akımı kesilir veya kazazede kaynaktan uzaklaştırılır
  • Acil kardiyopulmoner resüsitasyon gerekliliği değerlendirilir (özellikle düşük voltajlı yaralanmada),
  • Çoklu travma ve künt veya delici travmaya ait belirti veya bulgu varlığı mutlaka incelenmelidir,
  1. Kimyasal yanıklar
  • Kuru kimyasallar önce fırçalanarak, diğerleri doğrudan suyla, ağrı dinene değin (60 dakika’ya kadar sürebilir) yıkanır,
  • Nötralizan bir madde kullanılmaz.

  1. Havayolu güvenliği sağlanmalı, şüphe halinde gecikilmeden bu seçenek yerine getirilmelidir. Solunumun sağlanması için endotrakeal entubasyon, zorunlu hallerde ise trakeostomi yapılmalıdır.
  2. Yanık yüzdesi doğru hesaplanmalıdır
  • Çocukta Lund-Browder şemaları
  • Erişkinde 9’lar kuralı kullanılabililir

  1. IV Hidrasyon
    • Çocuklarda >% 10 TYG, – Erişkinde >% 20 TYG, ise intravenöz sıvı verilmelidir
    • Geniş yanıklarda santral kateterizasyon tercihen subklavian ven ve daha az tercih edilen ise femoral ven kateterizasyonu ile takip erişkin ve çocuklar için ortak tercih
    • 6 yaş altı çocuklarda santral yol sağlanamıyorsa intaosseoz yol denenmeli
    • Kateterizasyon  sağlanana kadar en aza 2 büyük damar yolu ile sıvı resüsitasyonu sağlanmalı
    • Parkland formülü yanıkta sıvı resüsitasyonu için gerekli miktarın belirlenmesinde en etkili yöntemdir (Parkland Formülü: Yanık yüzdesi*kg*2)
    • Hesaplanan miktarın yarısı ilk 8 saatte, kalan yarısı 16 saatte verilir
    • Sıvı resüsitasyonunun takibi idrar çıkı ile yapılmalıdır (Erişkin: 30-50 mL/saat Çocuk: 1 – 2 mL / kg / saat)
  2. Eşlik eden travmaların varlığı araştırılmalı ve bunlara yönelik tetkik ve tedavi planı yapılmalı, travmaya bağlı ek yaralanma varlığında öncelik hayatı tehdit edecek duruma verilmelidir
  3. Her yanık hastası mutlaka “Adli Vaka” yönünden değerlendirilmeli, polise ve gerekiyorsa adli makamlara bilgi verilmelidir
  4. İlk olarak yaranın temiz bir örtüyle kapatılması yeterlidir.
  • Geniş yanıklarda gelişecek ödem nedeniyle bilezik, yüzük ve kolye benzeri takılar çıkarılmalıdır.
  • Ayaktan hasta takibi yapılacak hastaların yanık yarası yönetimleri için Yüz bölgesini içine alan yanıklar haricinde %1 gümüş sülfadiyazin ilk etapta tercih edilmesinde sakınca bulunmayan terapötik ajandır.
  • Ağrıyı gidermek için, yaraya lokal anestetik içeren pomat veya kremler sürülmesi kontrendikedir yanık pansumanı yapılması yeterlidir hastanın ağrısı azalacaktır
  • Kimyasal madde yanıklarında hasta tamamen soyulup, vücut sıcaklığındaki suyla duşta yıkanmalı, küvete alınmamalıdır
  • Elektrik yanıkları, kimyasal madde yanıkları ve geniş ve/veya derin yanıklar gözlem altına alınmalıdır. Serum elektrolit ve kan gazı değerleri ve gereğinde yakın EKG izlemi yapılmalıdır
  1. Toraks, abdomen, ekstremite ve boyunda gelişen ödem ve eskara yönelik eskaratomi ve fasyotomi yapılması gereği değerlendirilmelidir.
  2. %30 ve üzeri yanıklı veya bilinci kapalı hastalarda gastropleji ve ileus gelişme riski vardır, nazogastrik sonda takılarak dekompresyon yapılmalıdır
  3. Geniş yanıklı hastalarda genel tetanoz profilaksisi kuralları doğrultusunda profilaksi uygulanır.
  4. Analjezi tedavisi için narkotik analjezikler kullanılabilir.

Tedavi

Yara temizlenmesi çeşme suyu veya salin ile yıkanır, nötral pH’lı sıvı sabun dışı antiseptik solüsyonlar ve fırça kullanılmamalıdır.

Birinci derece yanıklarda

  • Herhangi bir kapamaya veya yüzeysel antibakteryel ajana ihtiyaç yoktur.
  • Nemlendirici kremler veya merhemler yeterlidir. Bu ajanlar derinin kuruması ve gerilmesi nedeniyle olan yangıyı ve ağrı hissini azaltacaktır. Hastaya analjezik verilebilir.
  • Geniş birinci derece yanıklarda, ağrı ve hidrasyon yönetimi için hasta gereğinde yatırılarak tedavi edilebilir.

İkinci derece yanıklarda

  • Yüzeysel yanıklarda parafin veya yağlı merhemler (örn. %0.2 Nitrofurazon pomad) emdirilmiş gazlı bezlerle pansuman uygundur.
  • Su keseciklerinin (Bül) tedavisi: Küçük çaplı ve kontrolsüz patlamayacağı düşünülen su kesecikleri yerinde bırakılabilir. Büyük su keseciklerinin boşaltılması veya uzaklaştırılarak pansuman takibine alınması gereklidir.
  • Derin yanıklarda: Antibiyotikli kremler doğrudan (örn. gümüş sülfadiyazin, mupirosin, nitrofurazon) veya parafin emdirilmiş tüllerin altına uygulanabilir.

Üçüncü ve dördüncü derece yanıklarda

  • Eskarın kendiliğinden ayrılması yaranın enfekte olduğunun bir belirtisidir.Bu grup hastalarda sıklıkla cerrahi uygulanmalar gerekir, yatarak tedavi edilmek üzere yanık ünite/merkezilerine yönlendirilir.

Yatış Endikasyonları

  • Her yaşta TYG > %20, 2. ve 3. derece yanıklar,
  • Her yaşta TYG ≥ %5 – 10, 3. derece yanıklar,
  • 10 yaş altı ve 50 yaş üstü hastalarda yanıklı TYG ≥ %10, 2. derece ve 3. derece yanıklar,
  • Yüz, kulak, el ve ayak yanıkları,
  • Büyük eklemler içine alan yanıklar,
  • Genital bölge ve perine yanıkları,
  • Kimyasal yanıklar,
  • Elektrik yanıkları,
  • Yıldırım çarpmaları,
  • İnhalasyon yanıkları,
  • Yanığa eşlik eden çoklu travma olması,
  • Kronik hastalık varlığı (diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı, immün yetmezlik, nörolojik bozukluklar, vb),
  • Gebelik
  • Çocuk istismarı varlığı veya şüphesi.

ATLS 10’a Bakış & Travmada Güncellemeler

1990 yılında Akşehir'de doğdum. Osmaniye, Kahramanmaraş, Ankara ve İzmir'de eğitim ve öğretimim için mesai harcadıktan sonra son olarak Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde tıp eğitimimi tamamladım (Tıp Fakültesi eğitimimde bir de GATA dönemi var ki askerlik anıları bitmez...). Yozgat'ın Şefaatli ilçesinde mecburi hizmetimi tamamladım. Burada acilci yaşam tarzını benimsedim. Kalifiye bir acil çalışanı olmaya karar verip TUS ile Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp AD'na yerleştim. Daha sonra SBÜ Antalya Eğitim Araştırma Hastanesi'ne geçiş yapıp asistanlık sürecimi tamamladım. Şu anda Muğla Eğitim Araştırma Hastanesi Acil Servisinde acil tıp uzmanı çalışıyorum. Yaparken zevk aldığım işimi herkese anlatıp sevdirmek istiyorum. Evet, Acil Tıp Uzmanıyım; evet, hep acillerde çalışacağım...
Facebook Yorumları

1 Yorum

  1. yazılar çok güzel faydalı elinze emeğinize sağlık ama biraz daha kısa olursa okunması daha keyifli ve güzel olur spot spot bilgiler olsa okumak tekar okumak açısıdan daha faydalı olacaktır teşekkürler yeniden

Yorum yap

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi buraya giriniz