Düşük maliyet, yatak başı kullanım ve gerçek zamanlı görüntüleme imkanı olması, radyasyon maruziyetinin olmaması gibi avantajları nedeni ile ultrasonografi artık ülkemizdeki çoğu acil servisin vazgeçilmez araçlarından biri haline gelmiştir. Son yıllarda ultrasonografinin yoğun bakım ve acil ünitelerindeki kullanımı ile ilgili pek çok çalışma yayınlanmış, bu sayede ultrasonografinin akut torasik hastalıkların tanısındaki yeri ve kullanımı daha iyi anlaşılmıştır. Ayrıca acil servise gelen hastalarda ayırıcı tanının daraltılmasını sağlayarak hastaların erken tanı ve tedavisinin yapılmasına imkan sağlamaktadır.
Hastaların ultrasonografik olarak değerlendirilmesini gerektirebilecek semptomlar ve muayene bulguları arasında göğüs ağrısı, nefes darlığı, ateş ve hipoksi sayılabilir. Travma hastalarında akciğer USG’nin bir formu olan travma muayenesi için genişletilmiş sonografik değerlendirme (E-FAST) ve tanısal veya tedavi amaçlı yatak başı yapılan hedefe yönelik ultrasonografi PoCUS (Point of Care Ultrasonography) ile aşağıdaki durumlar teşhis edilebilir:
- Pnömotoraks
- Hemotoraks
- Kaburga kırıkları
- Pulmoner kontüzyonlar
- Göğüs duvarı hematomları
Akciğer USG’nin travmatik olmayan kullanımları arasında ise şu patolojik hastalıklar saptanabilir:
- Plevral efüzyonlar
- Pnömoni
- ARDS
- Ampiyem gibi enfeksiyöz nedenler
- Pulmoner ödem
- Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH)
- Pulmoner emboli
Teknik
Pozisyon:
Plevranın ultrasonografik incelemesi sırasında hasta oturur veya sırtüstü yatar pozisyonda olmalıdır ve her bir hemitoraksın anterior, lateral ve posterior akciğer bölgelerinin incelenmesini içerir. Tüm akciğer alanları transvers ve longitudinal yönlerde de incelenmelidir. Akciğer USG’sinin çoğu artefakt temelli olduğundan, yorumlama için gerekli artefaktları üretmek üzere plevral çizgiye dik yönelim sağlamak için prob cilde dik tutulmalıdır.
- Anterior Hemitoraks: Klavikula, sternum, diyafragma ve anterior aksiller çizgi arasında kalan bölgedir. Pnömotoraks ve akciğer konsolidasyonu saptamak için seçilen bölgelerdir.
- Lateral Hemitoraks: Anterior aksiller çizgi, diyafragma ve posterior aksiller çizgi arasında kalan bölgedir. Plevral efüzyon ve akciğer konsolidasyonu saptamak için seçilen bölgelerdir.
- Posterior Hemitoraks: Posterior aksiller çizgi, diyafragma ve vertebralar arasında kalan bölgedir. Küçük plevral efüzyonda güvenilir sonografik bulgu verir.
Prob Seçimi:
- Lineer Prob: Yüksek frekanslıdır. Yüzeye yakın dokuları (plevra, pnömotoraks değerlendirmesi) detaylı görmemizi sağlar.
- Konveks Prob: Düşük frekanslıdır. Derin dokulara penetrasyonu iyidir; batın organları ve akciğer parankim patolojileri için tercih edilir.
- Sektör Prob (Phased Array): İnterkostal aralıktan rahatlıkla kalp ve akciğer alanlarını gösterebilir; kardiyak değerlendirme için kullanılır.
USG Fiziği:
Hava ile dolu akciğer ile göğüs duvarı arasındaki akustik impedans farkı, ses dalgalarının tümünün yansımasına sebep olur. Normal akciğer parankimi doğrudan görüntülenemez; sadece plevral yüzey ve buradan kaynaklanan artefaktlar değerlendirilir. Eğer akciğerin hava içeriği azalırsa (konsolidasyon, efüzyon), ses dalgaları daha derinlere ulaşabilir.
Normal Sonografik Bulgular
- Yarasa görüntüsü
- Akciğer kayma işareti (lung sliding)
- Deniz kenarı işareti (seashore)
- A çizgileri
- B çizgileri (her prob alanında <3 adet)
Yarasa Görüntüsü
Kostaların oluşturduğu akustik gölgeler ve kosta üst sınırlarının altında uzanan hiperekoik plevral hat, “yarasa görüntüsü” olarak adlandırılır. Bu, plevral hattın doğru tespit edildiğinin işaretidir.
Akciğer Kayma İşareti (Lung Sliding) ve Deniz Kenarı İşareti
Solunum sırasında visseral plevranın parietal plevra üzerinde kayması “lung sliding” olarak görülür. M-mod incelemede bu hareket, hareketli dokuların yarattığı pürüzlü görünüm nedeniyle “deniz kenarı (sahil) işareti” (seashore sign) oluşturur.
Akciğer kaymasına rastlanmayan (bulgunun kaybolduğu) durumlar:
- Pnömotoraks
- Özofagus entübasyonu (havalanmayan akciğer)
- Plörodezis
- Tam atelektazi veya pnömonektomi
A Çizgileri
Plevral çizginin altında, plevraya paralel ve eşit aralıklarla uzanan hiperekoik yatay çizgilerdir. Bu reverberasyon artefaktları, plevra altında hava olduğunun (normal akciğer) göstergesidir.
B Çizgileri (Kuyruklu Yıldız Artefaktı)
Plevral hattan başlayıp ekranın altına kadar uzanan, lazer benzeri dikey artefaktlardır. Akciğer interstisyumu kalınlaştığında (sıvı, ödem, fibrozis) oluşurlar. Bir interkostal aralıkta 3 veya daha fazla olması “pozitif” kabul edilir.
İnterstisyel sendrom nedenleri:
- Pulmoner Ödem
- ARDS
- Pnömoni
- Pulmoner Fibrozis
Barkod İşareti veya Stratosfer İşareti
Barcode (Stratosphere) sign, M-mode incelemede lung sliding (plevral kayma) olmadığını gösteren bir bulgudur. Görüntü, deniz kenarı işaretinin aksine, plevranın üstündeki ve altındaki dokuların birbirine benzer çizgisel (barkod gibi) bir yapı sergilemesidir.
Görüldüğü Durumlar:
- Pnömotoraks: En önemli nedendir. Lung point ile birlikteyse tanı değerlidir.
- Apne: Solunum yokluğunda yalancı pozitiflik verebilir.
- Ana Bronş Entübasyonu: Ventile olmayan tarafta görülür.
- Ağır ARDS / Konsolidasyon: Akciğerin rijit olması nedeniyle.
- Plevral Yapışıklıklar: Plevral katmanlar hareket etmez.
Toraks Travmasında Ultrason (E-FAST) Bulguları
Pnömotoraks
- Akciğer kaymasının (lung sliding) kaybolması.
- B çizgilerinin olmaması.
- M-modda “barcode / stratosphere sign”.
- Lung point bulgusu: Pnömotoraks için en spesifik bulgudur.
Hemotoraks ve Plevral Efüzyon
- Plevral boşlukta anekoik/hipoekoik sıvı koleksiyonu.
- Akciğerin sıvı içinde yüzmesi (floating lung) veya kollabe görünmesi.
- Sinüs diyafragmatikusun sıvı ile dolması.
Pulmoner Kontüzyon
- Fokal veya diffüz B çizgileri.
- Subplevral konsolidasyon ve plevral hattın düzensizliği.
Perikardiyal Tamponad
- Perikardiyal efüzyon.
- Sağ ventrikül veya sağ atriyum diyastolik kollapsı.
- Vena Cava Inferior (IVC) dilatasyonu ve respiratuar kollapsın kaybı.
Kalp Yetmezliğinde (KKY) Bulgular
- B Çizgileri (Lung Rockets): Bilateral ve diffüz dağılım gösteren ≥3 B çizgisi.
- Plevral Hattın Korunması: Plevral hat genellikle düzgündür (ARDS’den ayırmada yardımcı).
- Plevral Efüzyon: Genellikle bilateral ve simetrik sıvı koleksiyonu.
- Tedavi Yanıtı: Başarılı diüretik tedavi sonrası B çizgilerinin sayısı azalır.
Kaynaklar
- Radiology: Cardiothoracic Imaging – Lung Ultrasound in Emergency
- SJRHEM: POCUS for Pneumothorax
- ASYOD: Toraks Ultrasonografisi
- REBEL EM: Ultrasound Detection of Pneumothorax
İlgili Yazı
