Akut tonsillofarenjit, tonsil ve farenksin eritem, eksüdasyon veya membran ile karakterize akut enfeksiyonudur. Erişkin ve çocuk polikliniklerine en sık başvuru nedenlerinden biri olsa da çocukluk çağında daha sık karşılaştığımız hastalıklardan biridir. Komplikasyon gelişmedikçe hayatı tehdit etmese de yaygın ve sık görülmesi, iş gücünde kayba yol açması ve akılcı olmayan antibiyotik kullanımına neden olmasından ötürü önemli bir sağlık sorunudur.
ANATOMİ
EPİDEMİYOLOJİ
Aile içi bulaşma yanında, özellikle kışla, kreş gibi toplu yaşam yerlerinde bulaşma yaygındır. En sık 5-15 yaş grubunda görülür. Üç yaşından küçük ve 15 yaşından büyüklerde daha az rastlanır. Cinsiyet arasında herhangi bir farklılık yoktur. Sosyo-ekonomik düzeyi düşük gruplarda daha sık görülür.
Grup A beta hemolitik streptokok (GABHS) tonsillofarenjiti coğrafi faktörlerin etkisiyle de bölgeler arasında farklılık gösterebilir. Genel olarak ılıman iklimi olan bölgelerde daha sık, tropikal bölgelerde ise daha az rastlanır. Genel olarak tonsillofarenjit olgularının çoğu yılın soğuk dönemlerinde görülür.
ETİYOLOJİ
Virüsler akut tonsillofarenjitlerin en sık karşılaşılan etkenleridir ve oluşturdukları enfeksiyon klinik olarak A grubu beta hemolitik streptokok (AGBS) enfeksiyonlarından ayırt edilemez. Soğuk algınlığına en sık neden olan Rinovirüs, solunum sinsityal virüsü (RSV), koronavirüs, adenovirüslere ek EBV ve coxsackie virüsler de en yaygın viral tonsillofarenjit etkenleridir.
Üç yaşın altındaki çocuklarda görülen tonsillofarenjitlerin hemen tamamında etkenler virüslerdir. Parainfluenza, influenza ve RSV sonbahar ve kış aylarında epidemilere neden olur. İnfluenza tüm yaş gruplarında görülürken, parainfluenza ve RSV çocuklarda daha sık hastalık yapar. EBV ve HSV genç erişkinlerde hastalığa neden olur. Adenovirüs enfeksiyonları özellikle kışla gibi toplu yaşam yerlerinde enfeksiyon etkenidir.
Özellikle en sık bakteriyel etken olan AGBS %5-25 oranında normal popülasyonda izole edilmiştir. Sıklıkla hava yolu ve yakın temasla bulaşır. Aile içi bulaşma yanında, özellikle kışla, kreş gibi toplu yaşam yerlerinde bulaşma yaygındır. AGBS tonsillofarenjitlerinin görülme sıklığı yaş ile yakından ilişkilidir. En sık 5-15 yaş arasındaki çocuklarda görülür.
KLİNİK
Viral Tonsillofarenjitler
Hastalarda belirgin halsizlik, boğaz ağrısı, disfaji, ses kısıklığı, öksürük, rinit, konjunktivit, otit ve baş ağrısı gibi belirti ve bulgular vardır. Ateş ve miyalji çok ön planda değildir. Tonsil ve farenksde hiperemi ve eksudasyon görülebilir. Viral tonsillofarenjitler genellikle hafif seyirli ve kendi kendini sınırlayan enfeksiyonlardır.
- Adenovirüs: Konjunktivit ve tonsillerde folliküler görünüm eşlik ediyorsa düşünülmelidir.
- Parainfluenza: Öksürük ve nezle eşlik eder.
- İnfluenza: Şiddetli boğaz ağrısı, baş ağrısı, öksürük, rinit ve ateş eşlik eder.
- HSV ve Enterovirüs (Herpangina): Ağız içinde ülseratif/veziküler lezyonlar görülür.
- Enteroviral enfeksiyonlar: Ekzantem ve menenjit bulguları eşlik edebilir.
AGBS Tonsillofarenjiti
AGBS tonsillofarenjiti bakterinin solunum yolu ile vücuda girmesi ve 2-4 günlük inkübasyon periyodunun ardından ateş, yutma güçlüğü, boğaz, baş ve karın ağrısı, halsizlik gibi belirtilerle ani olarak başlar. Farenkste sıklıkla eksüda vardır (kriptik tonsillit).
Farenks ve tonsiller parlak kırmızıdır ve üzerinde peteşiyal lezyonlar bulunabilir. “Doughnut lezyonları”nın görülmesi (ortası sarı renkte kabarık kırmızı veya hemorajik lezyonlar) streptokoksik tonsillofarenjitini destekler. Uvulanın ödemli ve kırmızı olması, ağrılı anterior servikal lenfadenopatinin bulunması da AGBS tonsillofarenjitini düşündürür.
KOMPLİKASYONLAR
- Peritonsiller Apse
- Retrofarengeal Apse
- Servikal Adenit
- Otitis Media
- Sinüzit, Mastoidit
- Bakteriyemi
- Akut Romatizmal Ateş (ARA)
- Glomerulonefrit
- Streptokoksik Toksik Şok Sendromu
TANI
Olguların çoğunda etiyolojik tanıyı klinik ile koymak güçtür. Bakteriyel enfeksiyon düşündüren semptom ve bulguları olan hastalarda en ideal yöntem hızlı antijen testi ve/veya boğaz kültürü uygulamalarıdır. Ancak klinik skorlama sistemleri viral enfeksiyonun bakteriyelden ayrımı için yardımcı olabilir.
Skorlama
Skorlama sistemlerinden en fazla tercih edileni Centor Kriterleridir. 3’ten az kriteri sağlayan hastalarda bakteriyel enfeksiyon açısından ek tetkike genellikle gerek yoktur.
MODİFİYE CENTOR SKALASI
PUANLAMA VE YÖNETİM
TEDAVİ
Viral etiyolojilerin sıklığı göz önüne alındığında, akut tonsillit tedavisinin temel dayanağı, analjezi ve hidrasyon dahil olmak üzere destekleyici bakımdır.
Semptomatik Tedavi
- NSAID / Parasetamol: Ateş ve ağrının azaltılmasında etkilidir. Aspirin çocuklarda Reye sendromu riski nedeniyle önerilmez.
- Gargara: Ilık tuzlu su veya antiseptik gargaralar.
- Kortikosteroidler: Şiddetli ağrıda tek doz deksametazon düşünülebilir.
Antibiyotik Tedavisi
AGBS tonsillofarenjitinde birinci seçenek antibiyotik penisilindir. Tedavi süresi komplikasyonların (özellikle ARA) önlenmesi açısından 10 gün olmalıdır (Benzatin penisilin tek doz hariç).
ÖRNEK REÇETE
Daha fazla reçete bilgisine buradan ulaşabilirsiniz.
SORU
PODCAST
(Podcast linki buraya eklenecek)
KAYNAKLAR
İLGİLİ YAZI
